Megalitska grobnica iz Španije menja teorije o nastanku evropskih nekropola

Ogromne kamene grobnice, kružne humke i monumentalni grobni kompleksi vekovima su smatrani jednim od najvažnijih simbola neolita u Evropi. Naučnici su dugo verovali da su se ovakve megalitske građevine širile uglavnom duž atlantskih i mediteranskih obala, zahvaljujući drevnim pomorcima koji su prenosili ideje i rituale između udaljenih zajednica. Međutim, novo arheološko otkriće iz centralne Španije sada ozbiljno dovodi u pitanje tu teoriju, piše Popular Mechanics.

Arheolozi su u mestu Valdelasila, nedaleko od Toleda, otkrili monumentalnu nekropolu staru oko 6.300 godina. Ono što je posebno iznenadilo istraživače jeste činjenica da se nalazi stotinama kilometara od obale, u unutrašnjosti Iberijskog poluostrva.

Preporučujemo

Datiranje pokazuje da je kompleks nastao približno u isto vreme kada i najstariji poznati megaliti uz evropske obale, što sugeriše da unutrašnje zajednice možda nisu samo preuzele ideju od primorskih kultura, već su samostalno razvile sopstvenu monumentalnu pogrebnu tradiciju.

Lokalitet se nalazi na blagom uzvišenju u dolini reke Taho, području koje danas deluje suvo i ravničarsko, ali je tokom neolita predstavljalo prostor pogodan za razvoj ranih zemljoradničkih zajednica. U središtu nekropole nalazi se velika kružna pogrebna komora prečnika oko šest metara, okružena ogromnim kružnim jarkom širokim više od 35 metara. I centralna grobnica i spoljašnji prsten imaju ulaze okrenute prema jugoistoku, što ukazuje da orijentacija verovatno nije bila slučajna, već povezana sa ritualnim ili simboličkim značenjem.

Za razliku od klasičnih kamenih dolmena kakvi su poznati iz Francuske, Britanije ili Portugala, grobnice u Valdelasili građene su kombinacijom drvenih stubova, nabijene gline i manjeg kamenja. Uprkos tome, istraživači naglašavaju da konstrukcije nisu bile privremene ili jednostavne. Naprotiv, bile su pažljivo projektovane kako bi ostale trajne i vidljive u pejzažu, što govori da su ljudi tog vremena već posedovali razvijenu organizaciju rada i složene pogrebne običaje.

Analiza ljudskih ostataka pokazala je da je nekropola korišćena tokom čak pet različitih faza, u periodu dužem od 1.500 godina. U 11 različitih grobnica pronađeni su ostaci najmanje 46 ljudi. Najstarije faze uključivale su manje grobne komore sa nekoliko pokojnika, dok su kasnije generacije proširivale i dograđivale kompleks. Centralna grobnica, koja je prvobitno sadržala ostatke samo dve osobe, vremenom je postala mesto kolektivnog sahranjivanja. Kasnije je dodat i prostor sa ostacima kostiju 17 ljudi.

Pored kostiju, arheolozi su pronašli i brojne predmete položene uz mrtve: keramičke posude, kamene alatke, školjke i tragove crvenog pigmenta koji je verovatno korišćen u pogrebnim ritualima. Prisustvo morskih školjki u unutrašnjosti Iberije ukazuje da su još pre šest milenijuma postojale trgovačke ili kulturne veze između udaljenih zajednica. Crveni pigment, najverovatnije oker, imao je posebno simboličko značenje u mnogim praistorijskim kulturama i često se povezivao sa životom, krvlju, obnovom ili prelaskom u zagrobni svet.

Megalitske grobnice dugo su posmatrane samo kao mesta sahranjivanja, ali savremena arheologija pokazuje da su verovatno imale mnogo širu ulogu. Ovakvi monumentalni kompleksi mogli su predstavljati teritorijalne oznake, ritualne centre ili mesta okupljanja zajednice. Pojedini evropski megaliti građeni su tako da prate izlazak Sunca tokom solsticija ili ravnodnevica, što sugeriše da su drevni graditelji pažljivo posmatrali nebo i povezivali kosmičke cikluse sa religijskim verovanjima.

Novo otkriće, opisano u studiji u Cambridge Archaeological Journal, posebno je značajno jer menja dosadašnje razumevanje nastanka evropskog megalitizma. Dominantna teorija godinama je tvrdila da su monumentalne grobnice nastale u severozapadnoj Francuskoj, a zatim se morskim putevima proširile kroz Evropu. Međutim, Valdelasila pokazuje da su unutrašnje zajednice Iberije istovremeno razvijale slične ideje i građevinske tradicije, možda potpuno nezavisno od obalnih kultura.

To otvara mnogo šire pitanje o razvoju ranih evropskih društava. Umesto jednostavnog modela u kojem se ideje šire iz jednog centra, arheolozi sada sve češće govore o paralelnom razvoju različitih zajednica koje su možda imale slične društvene potrebe i rituale. Monumentalne grobnice tako više ne deluju kao izolovana pojava, već kao deo mnogo složenijeg procesa nastanka organizovanih neolitskih društava.

Uprkos tome što je nastala pre više od šest hiljada godina, nekropola u Valdelasili danas pruža izuzetno savremen uvid u ljudsku potrebu za sećanjem, ritualom i trajnim obeležavanjem smrti. Njeni graditelji nisu ostavili pisane tragove, ali su iza sebe ostavili monumentalni pejzaž koji i dalje govori o načinu na koji su prve evropske zajednice razumele život, smrt i sopstveno mesto u svetu.

(Telegraf Nauka / Popular Mechanics)