Megastruktura stara 6.200 godina u Rumuniji menja sliku neolita

Na prostoru današnje Rumunije, u okviru kulturnog kruga poznatog kao Kukuteni–Tripolje kultura (poznata i samo kao Tripoljska kultura), arheolozi su otkrili građevinu koja značajno prevazilazi okvire uobičajenog života neolitskih zajednica. Reč je o objektu starom oko 6.200 godina, pronađenom na lokalitetu Steučeni-Holm, čija veličina, položaj i unutrašnja organizacija ukazuju na to da nije služio kao stambeni prostor, već kao mesto posebne, verovatno centralne funkcije u životu zajednice, piše Popular mechanics.

Za razliku od tipičnih kuća ovog perioda, koje su bile relativno male i namenjene porodičnom životu, ova građevina se prostirala na oko 350 kvadratnih metara i bila je smeštena na ulazu u naselje, navodi se u studiji PLOS One.

Preporučujemo

Takav položaj nije slučajan: u arheologiji prostorna organizacija često odražava društvenu strukturu, pa se objekti od posebnog značaja nalaze na mestima kroz koja prolazi zajednica ili koja imaju simboličku vrednost. Ova megastruktura, vidljiva i dostupna svima, verovatno je predstavljala prostor u kome se zajednica okupljala, donosila odluke ili obavljala rituale.

Unutrašnjost objekta dodatno potvrđuje njegovu složenost. Podela na više prostorija ukazuje na plansku organizaciju prostora, a prisustvo različitih nalaza – od keramičkih fragmenata i kamenih alata do ostataka hrane – govori da se u njemu odvijao čitav niz aktivnosti.

Međutim, ono što posebno izdvaja ovu građevinu jesu predmeti sa jasnim simboličkim potencijalom, poput figurativnih elemenata i ostataka biljaka koje su mogle imati ritualnu ili psihoaktivnu ulogu. Takva kombinacija svakodnevnog i simboličnog sugeriše da prostor nije bio jednoznačno definisan, već da je imao višestruku funkciju.

Upravo ta višeslojnost predstavlja ključ za razumevanje društava koja su ga stvorila. Kukuteni–Tripolje kultura već je poznata po velikim naseljima i razvijenoj keramici, ali ovakve građevine ukazuju na još viši stepen organizacije. Da bi se podigao objekat ovakvih dimenzija, bila je potrebna koordinacija većeg broja ljudi, planiranje i raspodela rada, što implicira postojanje određenog oblika društvene strukture – bilo da je reč o hijerarhiji, kolektivnom odlučivanju ili kombinaciji oba modela.

Ono što dodatno komplikuje sliku jeste činjenica da slične megastrukture nisu ograničene samo na najveća naselja. Njihovo prisustvo i u manjim zajednicama sugeriše da nisu bile ekskluzivni simbol moći, već sastavni deo društvenog života. To znači da se složenost neolitskih društava ne može meriti samo veličinom naselja ili brojem stanovnika, već i načinom na koji su organizovali zajednički prostor.

Ovakav nalaz direktno menja dosadašnje predstave o neolitu kao periodu jednostavnih, relativno ravnopravnih zajednica fokusiranih isključivo na preživljavanje. Umesto toga, pojavljuje se slika društava koja su razvijala kolektivne identitete, rituale i oblike organizacije koji prevazilaze osnovne potrebe. Građevine poput ove nisu služile samo praktičnoj svrsi, već su imale ulogu u oblikovanju društvenih odnosa i zajedničkog iskustva.

Istovremeno, ostaje otvoreno pitanje konkretne funkcije. Prvobitne pretpostavke da je reč o skladištu odbačene su zbog nedostatka odgovarajućih tragova, što dodatno naglašava njegovu posebnost. Bez pisanih izvora, arheolozi su primorani da značenje rekonstruišu na osnovu materijalnih ostataka, što nužno ostavlja prostor za različita tumačenja. Međutim, upravo ta neizvesnost čini ovakve nalaze dragocenim: oni ne nude gotove odgovore, već pomeraju granice razumevanja i otvaraju nova pitanja.

U tom smislu, ova megastruktura nije samo izolovani arheološki fenomen, već deo šire promene u načinu na koji se posmatra rani razvoj evropskih društava. Ona pokazuje da su ljudi još pre više od šest milenijuma stvarali prostore koji nisu bili vezani samo za život i rad, već i za zajedničke ideje, verovanja i odnose. Upravo u tim prostorima, između svakodnevnog i simboličnog, može se tražiti početak složenijih društvenih struktura koje će kasnije oblikovati istoriju Evrope.

(Telegraf Nauka / Popular mechanics)