Arheolozi na Kalemegdanu pronašli nešto neočekivano: Kosti životinja otkrivaju spektakularnu istoriju Beograda

Kad se pomisli na srednjovekovni Beograd, uglavnom se pomisli i na vitezove i njihove moćne, oklopljene konje. Međutim, arheolozi su na Kalemegdanu, na Beogradskoj tvrđavi, otkrili ostatke životinja koje nisu baš očekivane za naše prostore.

Tokom iskopavanja 2014. ispred Istočne kapije Donjeg grada otkrivene su životinjske kosti.

Preporučujemo

Nova zooarheološka studija, prihvaćena za objavljivanje u Journal of Archaeological Science: Reports, pokazala je da među 217 analiziranih uzoraka ima i kostiju kamila.

„Ova studija predstavlja prvu zooarheološku analizu ostataka faune sa Beogradske tvrđave, uključujući i prvi osteološki dokaz o prisustvu kamila u srednjovekovnom periodu na centralnom i zapadnom Balkanu. Beogradska tvrđava se nalazi na ušću Save u Dunav u Srbiji. Životinjski ostaci su prikupljeni tokom iskopavanja 2014. godine ispred Istočne kapije Donjeg grada, iz rimskih (1–2. vek) i poznosrednjovekovnih (15–17. vek) slojeva, uz hronologiju potvrđenu datiranjem radioaktivnim ugljenikom u okviru samog istraživanja“, naveli su autori studije i dodali:

„Analiziran je ukupno 271 primerak, što je obuhvatilo taksonomsku identifikaciju, distribuciju skeletnih elemenata, starosne i polne profile, tafonomiju, biometriju i masenu spektrometriju kolagenskih peptida (ZooMS) za ostatke kamila. U skupini iz rimskog perioda dominiraju goveda, ovce i koze, uz svinje i mali udeo divlje faune, što može ukazivati na klanje mlađih jedinki prvenstveno radi konzumacije mesa. Nasuprot tome, poznosrednjovekovna skupina pokazuje veću taksonomsku raznolikost: ovce i koze, goveda, konje i kamile, pri čemu je većina životinja doživela zrelost, što sugeriše njihovo korišćenje za sekundarne proizvode kao što su mleko i vuna, ili kao vučna snaga. Ostaci kamila, potvrđeni ZooMS metodom, pružaju uvid u trgovinu na velike udaljenosti i mobilnost u regionu.“

Kako se navodi, „ovi nalazi otkrivaju hronološke promene u eksploataciji stoke, strategijama uzgoja i socio-ekonomskim interakcijama, ističući integraciju lokalnih i egzotičnih životinja u ekonomiju tvrđave“.

„Uprkos skromnoj veličini uzoraka, ova studija pokazuje vrednost zooarheoloških istraživanja za rekonstrukciju odnosa između ljudi i životinja, načina privređivanja, kao i širih kulturnih i ekonomskih transformacija na Beogradskoj tvrđavi“, piše u studiji.

Prisustvo kamila na Beogradskoj tvrđavi, piše Arkeonews, sugeriše da ovo mesto nije bilo samo vojno i administrativno uporište, već i tačka kontakta u širim sistemima trgovine, transporta i mobilnosti.

Beogradska tvrđava zauzima jedan od najvažnijih strateških položaja u jugoistočnoj Evropi, na ušću Save u Dunav. Vekovima je ova lokacija povezivala rečne puteve, kopnene koridore i pogranične zone između Balkanskog poluostrva i Panonskog basena.

Lokalitet ima dugu istoriju naseljenosti, od praistorijskih aktivnosti do rimskog Singidunuma i kasnijih srednjovekovnih utvrđenja. Tokom rimskog perioda, Singidunum je služio kao baza legije IV Flavija Feliks, koja je tamo bila stacionirana od 86. godine radi kontrole dunavske granice i podrške regionalnoj vojnoj infrastrukturi. Do poznog srednjeg veka, tvrđava je ostala glavni odbrambeni i administrativni centar. Njen položaj činio ju je prirodnim kontrolnim punktom za saobraćaj duž Dunava i širom Balkana. Novoidentifikovani ostaci kamila uklapaju se u ovu širu sliku kretanja kroz gusto povezani pogranični pejzaž.

Kamile nisu očekivane životinje u standardnoj srednjovekovnoj stočarskoj ekonomiji centralnog i zapadnog Balkana. Nalaz ne znači nužno da su kamile bile uobičajene u srednjovekovnoj Srbiji, niti dokazuje postojanje lokalne tradicije uzgoja kamila. Opreznije tumačenje je da su kamile stigle do tvrđave putem kretanja na velike udaljenosti, najverovatnije povezanog sa trgovinom, vojnom logistikom ili transportnim mrežama.

U srednjovekovnoj i ranoj modernoj Evroaziji, kamile su bile cenjene kao tovorne životinje jer su mogle da nose teške terete na velike udaljenosti. Njihovo prisustvo u kontekstu tvrđave u Beogradu može odražavati kretanje karavana, trgovaca, vojnih zaliha ili administrativnog saobraćaja kroz region.

Za arheologe je ovo važno jer su životinje često direktan dokaz ekonomskog ponašanja. Pisani izvori mogu opisivati rute, vojske ili trgovinu, ali kosti mogu pokazati koje su životinje fizički bile prisutne na nekom mestu i kako su korišćene.

Nekoliko kostiju kamile ne može samo po sebi rekonstruisati čitavu mrežu. Ali na tvrđavi smeštenoj između reka, puteva i političkih granica, one su dovoljne da pokažu da je srednjovekovni Beograd bio povezan sa svetom mnogo većim od njegovih zidina, piše Arkeonews.

(Telegraf Nauka/Journal of Archaeological Science: Reports/Arkeonews)