Drevna DNK otkrila poreklo evropskih jezika: „Ovo je moguće kad se spoje genetika, arheologija i lingvistika“

Tim naučnika uspeo je da prati poreklo germanskih jezika 4.000 godina unazad, kao i da promeni shvatanje vikinškog porekla. Tim je, takođe, uspeo da baci i novo svetlo na jednu od najstarijih evropskih lingvističkih zagonetki: odakle potiču keltski jezici?

Istraživači su analizirali DNK više od 4.500 drevnih ljudi, što je podrazumevalo i 712 genoma sekvenciranih po prvi put. Kombinujuću genetiku, arheologiju i lingvistiku, naučnici sa Univerziteta u Geteborgu, Univerziteta u Lajdenu i Univerziteta u Kopenhagenu rekonstruisali su velike migracije koje su pomogle u oblikovanju jezika koji se danas govore širom Evrope, saopštio je Univerzitet u Geteborgu.

Preporučujemo

I studija o germanskim, i studija o keltskim jezicima objavljene su u žurnalu Nature.

- Sekvence DNK nam ne govore direktno kojim su jezikom ljudi govorili. Ali kombinovanjem drevne DNK sa lingvističkim i arheološkim dokazima, možemo početi da pratimo kako su se jezici širili i menjali tokom hiljada godina – rekao je Eske Vilerslev (Eske Willerslev), vodeći autor studija i profesor na Institutu Gloub (Globe Institute) pri Univerzitetu u Kopenhagenu.

Nepoznata migracija

Istraživači su identifikovali dosad nepoznatu veliku migraciju u Skandinaviju pre oko 4.000 godina.

Pridošlice su verovatno stigle iz oblasti oko Baltičkog mora i brzo se proširile po Skandinaviji. Njihov dolazak imao je trajan uticaj na populacije severne Evrope, što je navelo istraživače na zaključak da su oni možda doneli jezik od koga potiču današnji germanski jezici.

Ovo dovodi u pitanje dugogodišnju pretpostavku da su koreni germanskih jezika stigli sa ranijim migracijama pre oko 5.000 godina. Umesto toga, nalazi ukazuju na to da su se lingvistički temelji engleskog, nemačkog, holandskog i skandinavskih jezika možda proširili hiljadu godina kasnije nego što se ranije mislilo.

- Više od jednog veka naučnici su raspravljali o tome kada su i odakle germanski jezici stigli u severnu Evropu. Uzbudljivo je to što sada neke od ovih ideja možemo direktno da testiramo. Otkrili smo ranije nepoznatu migraciju koja se dogodila tačno u vreme i na mestu gde bismo očekivali širenje najranijeg oblika germanskog jezika – rekao je u saopštenju Univerziteta u Kopenhagenu Hju Makol (Hugh McColl), docent na Institutu Gloub pri Univerzitetu u Kopenhagenu i glavni autor studije.

Novi tragovi o poreklu vikinga

Studije su takođe otkrile neočekivano poglavlje skandinavske istorije.

Nekoliko vekova pre vikinškog doba, ljudi sa područja današnje severne Nemačke migrirali su u Dansku i južnu Švedsku. U nekim oblastima postali su značajan deo lokalnog stanovništva. Ova migracija se poklapa sa pojavom staronordijskog jezika, kojim su govorili vikinzi.

- Veliko iznenađenje dogodilo se pre oko 1.600 godina, kada se staronordijski pojavio u Skandinaviji. Ljudi iz severne Nemačke uglavnom su zamenili lokalno stanovništvo u Danskoj i južnoj Švedskoj. Ali su sa sobom doneli novu religiju, u kojoj je Odin bio glavni bog, ali i novu materijalnu kulturu koju su inspirisali Huni – rekao je Kristijan Kristijansen (Kristian Kristiansen), profesor arheologije Univerziteta u Geteborgu.

Pridošlice su bile genetski povezane sa Anglosaksoncima i otkriće bi moglo da pomogne u razumevanju sličnosti između vikinške i anglosaksonske kulture, uključujući umetničku tradiciju i jezik.

- Mnogi danski i švedski vikinzi su imali zajedničke korene sa Anglosaksoncima – rekao je Kristijansen.

Poreklo keltskih jezika

Prateća studija koristila je isti pristup kako bi se pozabavila još jednom dugogodišnjom debatom: poreklom keltskih jezika. Više od jednog veka naučnici raspravljaju o tome da li su oni poreklom sa atlantske obale ili iz centralne Evrope.

Danas su keltski jezici opstali uglavnom u oblastima kao što su Irska, Vels, Škotska i Bretanja. Ali pre 2.500 godina, keltski jezici su se govorili širom većeg dela Evrope.

Drevna DNK ukazuje na kretanje ljudi iz srednje Evrope pre oko 3.000 godina, koji su se proširili na zapad u Francusku, Britaniju, Irsku i Iberijsko poluostrvo. Prema istraživačima, ovo pruža najjednostavnije objašnjenje za širenje keltskih jezika.

Otkrića pomažu u potrazi za odgovorom na pitanja o kojima se najviše raspravljalo u arheologiji bronzanog doba, posebno kada je reč o širenju kulture polja s urnama i promeni snaga širom Evrope, smatra Johan Ling, profesor arheologije na Univerzitetu u Geteborgu.

Ova velika kretanja populacije iz centralne Evrope mogu da se povežu sa širenjem kulture polja s urnama. Ovu kulturu karakterišu novi običaji sahranjivanja, utvrđivanje naselja, napredna metalurgija i promene u ratnim veštinama.

- Ono što je veoma uzbudljivo je što sada imamo genetske dokaze kretanja velike populacije koji su ranije mogli da se proučavaju samo kroz arheološke ostatke. To nam daje novu mogućnost da razumemo političke i kulturne nemire koji su oblikovali Evropu krajem bronzanog doba – rekao je Ling.

- O pitanju odakle potiču keltski jezici raspravlja se više od 100 godina. Drevna DNK nam pruža potpuno nov način da procenimo suprotstavljene teorije i donosi važne nove dokaze u raspravu – rekao je Hus Kronen (Guus Kroonen), profesor uporedne lingvistike na Univerzitetu u Lajdenu i Univerzitetu u Kopenhagenu.

Različiti obrasci Skandinavije

Istovremeno, studija pokrazuje da su kretanja populacije povezana sa kulturom polja s urnama imale malo uticaja na Skandinaviju, gde je nastavila da se razvija i širi nordijska kultura bronzanog doba.

- Posebno je zanimljivo što Skandinavija ima različite obrasce od Zapadne Evrope. Istovremeno, kontakti sa centralnom Evropom su se promenili, dok su pomorske veze sa atlantskom obalom postale sve važnije. Nova DNK otkrića pružaju važan deo slagalice u razumevanju događaja – rekao je Ling.

Prateći gde i kako su se ljudi kretali, tim je uspeo da testira hipoteze o širenju jezika Evropom i dobije detaljniju sliku prošlosti kontinenta nego ikad do sada.

Ipak, istraživači naglašavaju da sama DNK ne može otkriti kojim su jezikom govorili drevni narodi. Umesto toga, ove studije kombinuju genetičke dokaze sa decenijama lingvističkih i arheoloških istraživanja.

- Ove studije pokazuju šta postaje moguće kada se spoje genetika, arheologija i lingvistika. Pitanja koja su generacijama ostala nerešena sada se mogu razmatrati uz nivo dokaza koji je ranije bio nezamisliv – rekao je Kristijan Kristijansen.

(Telegraf Nauka/Göteborgs universitet/Københavns Universitet)