Intervju: Dr Ejlem Ozdogan o otkrićima u Gobekli Tepeu i Sajburču

Otkriće i proučavanje Gobekli Tepea u Turskoj, a zatim i drugih sličnih neolitskih naselja, koja se zajednički nazivaju Taš Tepeler, potpuno je promenilo i shvatanje i istraživanje prošlosti.

Preporučujemo

O istraživanjima i otkrićima smo, prilikom posete arheološkom nalazištu Sajburč, razgovarali sa dr Ejlem Ozdogan (Eylem Özdoğan), profesorskom Odeljenja za praistorijsku arheologiju Univerziteta u Istanbulu i vođom iskopavanja na Sajburču.

• Šta je Taš Tepeler i kako je promenio pogled na prošlost?

- Taš Tepeler je neolitski projekat, tačnije Naučno-istraživački projekat neolita u Šanlijurfi. Fokusiran je na rani sedelački život na visoravni koja se proteže od Istočnog Taurusa do mesopotamskih ravnica. To područje je bilo veoma plodno tokom ranog holocena. Ljudi koji su tu živeli pokušavali su da se nastane, i izgradili su prva sela u toj oblasti.

• Kakva je veza sa neolitskom revolucijom?

- Neolit znači sedelački i produktivan način života, ali ne možemo videti sve te razvojne faze u isto vreme. Ljudi su se najpre nastanili ovde i nastavili da se bave lovom i sakupljanjem, a zatim su počeli da proizvode hranu, bave se poljoprivredom i postali poljoprivredno društvo. To opisujemo kao neolitsku revoluciju, pa je značenje gotovo isto.

• Koliko su stari Gobekli Tepe i druga nalazišta iz projekta Taš Tepeler i koliko je važno njihovo otkriće za istoriju?

- Naselja u ovom regionu su počela sa ranim holocenom. Najranije potiče iz 9700. godine pre nove ere. Nakon toga, taj način života sa lovom, sakupljanjem i sedelačkim životom trajao je skoro 1.500 godina u regionu.

• Koliko je to bilo važno za istraživanje prošlosti i šta se promenilo nakon otkrića Gobekli Tepea i drugih lokaliteta?

- Sva neolitska istraživanja u regionu naučila su nas mnogo o ranim naseljenicima, o tome kako su se nastanili, kako su živeli i preživljavali, i kako su počeli da stvaraju veće zajednice nego ranije. Naučili smo mnogo. Ali, važniji i jasniji rezultati novih istraživanja ukazuju na to da ljudi koji su se nastanili nisu odmah počeli da se bave poljoprivredom. Dugo su zavisili od svog prirodnog okruženja, duže nego što smo očekivali.

• Šta znamo o ljudima koji su ovde živeli?

- Većina naselja je iskopavana na velikim površinama, pa smo mogli da vidimo njihove posebne objekte sa stambenim prostorijama. Na primer, Sajburč, gde se nalazimo, jedno je od takvih mesta. Sajburč je bio naseljen 300 godina sredinom 8. milenijuma, i otkrili smo više od 70 objekata, od kojih je većina stambena. Možemo pratiti kako su se uz sedelački život stambeni objekti jasno definisali, kako su imali prostore za pripremu hrane, ponekad i male skladišne prostore, što nam omogućava da njihove svakodnevne živote razumemo mnogo bolje nego ranije.

• Koji su najvažniji naučni stavovi o Taš Tepeleru i koje su njegove najveće misterije?

- Ne bih rekla da neolitski period ima velike misterije kakve se očekuju na društvenim mrežama. Poznajemo period pre neolita i način na koji su ljudska bića postala sposobna za sedelački i produktivan život. Zapravo, nema velike misterije. Vidimo da su ljudi u pogodnim uslovima živeli kako su želeli i počeli da usmeravaju svoje okruženje umesto da budu samo deo njega.

• Postoji li veza sa Mesopotamijom, prvim civilizacijama u svetu?

- Jugozapadna Azija je jedan od regiona gde možemo videti pojavu sedelačkog života u različitim oblastima u isto vreme. Pored područja Taštepeler, tu su i sliv Tigra ili Levantski koridor, gde su postojale rane sedelačke zajednice. Ovaj region je jedan od njih. Razlika ovde je monumentalna arhitektura i monumentalna umetnost, što nam pokazuje da rani naseljenici nisu bili jednostavna društva, već da su imali veoma složen društveni život i umetnički pogled na svet.

• Nalazimo se u Sajburču, šta je specifično za ovo nalazište?

- Većina lokaliteta u regionu se na neki način ponavlja. Vidimo razlike uz sličnosti. To nam pokazuje da je region delio zajedničke kulturne aspekte. Sajburč je lokalitet sa jednim slojem naseljenosti, a otkrili smo velike površine, pa možemo videti kako se svakodnevni život integriše sa posebnim objektima, ritualima i drugim zajedničkim stvarima, što nas je mnogo čemu naučilo.

(Telegraf Nauka)

Putovanje reportera Telegraf Nauke do Taš Tepelera organizovano je od strane TGA, (Türkiye Tourism Promotion and Development Agency) Agencije za razvoj i promociju turizma, na poziv Turske ambasade u Beogradu, Kancelarije za kulturu i turizam.