Tri nova asirska kralja otkrivaju brutalniju istoriju nego što dokumenti sugerišu

Popularna izreka da „istoriju pišu pobednici“ nije uvek tačna. Međutim, ona znači da ponekad gubimo priče koje ne odgovaraju onima koji dođu na vlast – možda na sumnjiv način – i naručuju zapise koji izostavljaju krvave epizode, dostojne Holivuda, o imperijalnim, porodičnim intrigama.

Primer su tri nova asirska kralja koja su na svetlost izašla iz klinopisa na glini, ažurirajući lozu monarha smatranu potpunom više od jednog veka.

Preporučujemo

Ovi ranije neprepoznati novoasirski kraljevi (otprilike od 1000. do 609. godine pre nove ere) otkriveni su i opisani u nedavnoj studiji o drevnim tablicama sa klinastim pismom. Nalazi su „došli kao iznenađenje – niko nije očekivao da će biti mesta za nove i nepoznate vladare tokom ovog perioda“, kažu autori.

„Međutim, tri takva vladara su se skrivala u senkama, u nekim loše očuvanim klinopisnim dokumentima, koji su objavljeni pre izvesnog vremena, ali nisu pravilno shvaćeni“.

Ova tri kralja imaju sličnosti. Svaki se popeo na presto u asirskoj prestonici Ašur. I svaki je možda imao značajnu podršku asirskih elita tokom kratkih vladavina, koje su trajale manje od dve godine, pre nego što su svrgnuti – i delimično izbrisani iz istorijskog zapisa.

Prvi od ovih monarha je Tiglatpileser, koji je vladao od 763. do 762. godine pre nove ere. Dokaz potiče sa loše očuvane tablice sa klinastim pismom, otkrivene u Ninivi i predstavljene pre više od 125 godina. Ona beleži kraljevski poklon zemljišta i uključuje ime Tiglatpileser.

Međutim, to je pogrešno pripisano Tiglatpileseru III, koji je vladao decenijama kasnije – po običaju, mnogi kraljevi su uzimali imena najistaknutijih prethodnika.

Drugi izvor beleži pobunu u to vreme, kojoj su prethodili kuga i izuzetno zlokobno pomračenje, što je verovatno dovelo do toga da se Tiglatpileser pobuni protiv svog nećaka Ašurdana III, posednika „zvaničnog“ trona, i da vlada paralelno s njim.

Sledeći retroaktivno priznati kralj, Šalmaneser, bio je suveren između 747. i 745. godine pre nove ere. Nakon identifikacije prvog novog kralja, istraživači su ponovo ispitali druge dokaze, uključujući kontroverznu stelu (ispisanu kamenu ploču) otkrivenu u Iraku 1894. godine. Na steli se nalazi ime Šalmaneser, ali je preko njega napisano ime njegovog naslednika, Tiglatpilesera III.

Mračna, kratka vladavina ovog Šalmanesera – opet, kraljevsko ime koje se ponavlja – ima smisla s obzirom na buran period sa političkim nemirima, spletkarenjem vazala i napadima nomada.

Konvencije datiranja tog vremena i brza smena vladara možda su zbunili buduće učenjake.

Treći kralj, Ašurubalit, vladao je kratko od 913. do 912. godine pre nove ere, pre nego što mu je otet presto, a on izbrisan iz istorije. Jedan uništeni spomenik, možda ogromna statua sa likom Ašurubalita, obezglavljen je i lišen ruku i kraljevskih obeležja. Pretvoren je u stelu sa objašnjenjem veličine uzurpatora, koji nije imao interes da ukaže na to da je stupio na presto pod sumnjivim okolnostima.

Ovaj rad pokazuje da novoasirska istorija nije bila tako lepa kao što je zabeleženo u Listi asirskih kraljeva, koju su sastavili drevnih Asirci na osnovu sopstvenih istorijskih izvora. Lista predstavlja niz urednih, mirnih nasleđivanja od oca na sina. Izgleda da Lista asirskih kraljeva prikazuje idealizovanu verziju asirskog kraljevstva u kojoj je sav nered, sve nestabilno, u suštini izbrisano, kažu autori.

Na kraju, ovo istraživanje naglašava cikličnu prirodu istorije. Rezultat svega ovoga – pandemije, klimatskih promena, kriza u nasleđivanju i čak pomračenja Sunca i uspona nove klase oligarha – nije bio politički kolaps, već transformacija Asirije u predatorsko carstvo dotad neviđenih razmera. To je scenario koji se u nekim aspektima poklapa sa globalnim događajima našeg vremena, kažu autori.

(Telegraf Nauka/Science Alert)