„Vodeni svet“ bio je sklonište drevnih Evropljana hiljadama godina: Genom otkriva tajne mešanja s došljacima

Zapadnoevropski „vodeni svet“ bio je sklonište lovaca-sakupljača hiljadama godina, piše Nature.

Drevni stanovnici delte reka Rajne, Meze i Šelde - močvarnih, rečnih i priobalnih oblasti današnje Holandije, Belgije i zapadne Nemačke - zadržali su visok nivo genetskog porekla lovaca-sakupljača. Ovaj genetski potpis opstao je dugo nakon što se veći deo Evrope transformisao u zajednice zasnovane na ratarstvu i stočarstvu nakon uzastopnih migracija sa istoka, počevši pre oko 9.000 godina.

Preporučujemo

- To je zaista ostrvo istrajnosti i otpora inkorporaciji spoljnog porekla – rekao je Dejvid Rajh, genetičar populacija sa Medicinskog fakulteta Univerziteta Harvarda, koji je bio jedan od vođa studije objavljene u žurnalu Nature.

Kulturna integracija

Dve decenije su laboratorije za drevnu genomiku, uključujući i Rajhovu, opisivale istoriju populacije Evrope u poslednjih 10.000 godina u grubim crtama. Taj rad je pokazao da su lokalni lovci-sakupljači, u različitoj meri, zamenjeni poljoprivrednicima sa Bliskog istoka, koje su potom istisnuli stočari poreklom iz stepa Evroazije.

Ali genetičari, a svakako i arheolozi, znali su da će detaljnije studije pojedinačnih regiona dodati nijanse i otkriti izuzetke u široj priči.

Arheološki rad u regionu delte Rajne i Meze ukazao je na istrajnost lovačko-sakupljačkog načina života. Međutim, usvajanje određenih poljoprivrednih praksi, kao i karakteristične grnčarije i stilova sahranjivanja, sugerisalo je kulturnu razmenu, barem s ranim poljoprivrednicima i grupama koje su nosile stepsko poreklo.

Kada su Rajh i njegove kolege analizirali podatke o drevnom genomu 112 pojedinaca koji su živeli između 8500. i 1700. godine pre nove ere, uključujući nove podatke o ljudima iz ovog regiona, otkrili su da su stanovnici zadržali visok nivo porekla lovaca-sakupljača hiljadama godina nakon njegovog nestanka iz susednih regiona u Francuskoj i Nemačkoj, kao i u Britaniji. Mozaik močvara, pošumljenih rečnih dina i obale mogao je ograničiti širenje poljoprivrede, dok je istovremeno povezivao zajednice orijentisane na vodu u oblasti Rajna i Meze.

Kada su se lovci-sakupljači iz regiona Rajna–Meza mešali sa pridošlicama, istraživači su pronašli dokaze o polnoj pristrasnosti. Obrasci genetske raznolikosti na X i Y hromozomima sugerisali su da je poreklo evropskih poljoprivrednika stizalo uglavnom preko ženskih osoba.

- Zaista mislimo da su delovi poljoprivrednog načina života koje su ove lovačko-sakupljačke grupe usvojile stigli upravo preko tih žena – rekla je Evelin Altena, arheogenetičarka sa Medicinskog centra Univerziteta u Lajdenu u Holandiji i koautorka studije.

Ovo je iznenađenje, naglasila je Danijela Hofman, arheološkinja sa Univerziteta u Bergenu u Norveškoj. Arheolozi će sada morati da istraže društvene sile koje su navele žene poljoprivrednice da se pridruže zajednicama lovaca-sakupljača.

Misterija kulture zvonastih pehara

Mešanje lovaca-sakupljača iz regiona Rajna–Meza, poljoprivrednika i došljaka sa stepskim poreklom izgledalo je ograničeno, bar u početku. Na drugim mestima u Evropi, ovo stepsko poreklo postalo je široko rasprostranjeno od oko 3000. godine pre nove ere.

Rajhov tim je otkrio da se nivo stepskog porekla drastično povećao kod ljudi iz regiona Rajna i Meza nakon 2500. godine pre nove ere, što se poklopilo sa pojavom artefakata kulture zvonastih pehara, koja obuhvata grnčariju po kojoj je kultura dobila ime, kao i strele, metalne štitnike i specifične pogrebne prakse.

Ovo rešava veliku misteriju oko širenja kulture zvonastih pehara, rekao je Rajh. Čini se da se ona pojavila u Iberiji, današnjoj Španiji i Portugalu, među ljudima kojima je nedostajalo stepsko poreklo, pre nego što se proširila kroz zapadnu Evropu. Studija Rajhove grupe iz 2018. godine otkrila je da su grupe povezane sa kulturom zvonastih pehara, koje su nosile visok nivo stepskog porekla, zamenile britansku poljoprivrednu populaciju, graditelje Stounhendža i drugih neolitskih spomenika.

Rajhov tim je identifikovao „koktel“ porekla stvoren kada su se stanovnici regiona Rajne i Meze susreli sa pridošlicama stepskog porekla. Ova mešavina bila je glavni izvor za grupe kulture zvonastih pehara koje su se proširile na Britaniju.

Veliko pitanje, dodao je Mark Vander Linden, arheolog sa Univerziteta Bornmut u Velikoj Britaniji, jeste zašto je dolazak kulture zvonastih pehara bio praćen velikim promenama u genetskom sastavu i Britanije i regiona Rajne i Meze. Neki istraživači su kao objašnjenja predlagali nasilje, epidemije ili glad, ali postoji malo dokaza za bilo šta od toga, kaže on.

- Mislimo da je verovatno reč o kombinaciji faktora – dodala je Altena.

(Telegraf Nauka/Nature)