Pogrebni darovi čuvaju dokaze o identitetu, statusu, ritualima… Misteriozni grob ratnika iskopan kraj Čongrada

Grob konjanika iz perioda mađarskog prodora u Panonsku niziju otkriven je u naselju Bokroš kraj Čongrada. U grobnici je bio sahranjen ratnik visokog društvenog statusa, a kraj njega su pronađeni bogati pogrebni darovi. Iako je grob bio znatno oštećen kasnijim kopanjem savremene jame za skladištenje, deo groba je netaknut, piše Arkeonews.

Planirano iskopavanje sproveli su u aprilu i maju Muzej „Tari Laslo“ u Čongradu pod rukovodstvom dr Čabe Zalontaja i Martina Boršodija.

Preporučujemo

Kako se navodi, preživeli deo grobnice čini ovo otkriće posebno važnim. Stručnjaci muzeja navode da je ovaj ukop trenutno najraniji i najprestižniji grob povezan sa dolaskom Mađara na ovaj prostor.

Lokalitet je prvi put identifikovan početkom 2024. kada su entuzijasti sa detektorom metala koji sarađuju sa muzejom – Lajoš Lenart i Judit Čentes – primetili arheološke nalaze na pooranoj njivi. Njihovo otkriće dovelo je do daljeg istraživanja, kojem se kasnije pridružio lokalni istoričar Ferenc Žigo iz Tisaalpara.

Žigo je doprineo ne samo dodatnim nalazima, već i mapama distribucije koje pokazuju kako su predmeti bili rasuti po lokalitetu. Takvo mapiranje može biti presudno kada je grob poremećen, jer pomaže arheolozima da rekonstruišu šta se dogodilo sa grobom i kako je prvobitni inventar u njemu bio raspoređen.

Iskopavanje odražava sve važniji model u mađarskoj arheologiji: saradnju između profesionalnih arheologa, obučenih lokalnih istraživača i odgovornih korisnika detektora metala. U ovom slučaju, ta saradnja je pomogla da se zaštiti grob koji je lako mogao nestati u oranici.

Muzej još nije objavio kompletan katalog nalaza, ali je prva procena upečatljiva. Grob je sadržao nekoliko retkih, možda i jedinstvenih predmeta istočnog porekla, uz pogrebne običaje koji mogu rasvetliti kretanja i kulturne veze ranih mađarskih grupa.

Grobovi plemstva iz perioda najezde spadaju u najinformativnije izvore za razumevanje 9. i 10. veka u Panonskoj niziji. Zapisi iz ovog perioda su ograničeni i često potiču iz spoljnih izvora. Grobovi, nasuprot tome, čuvaju direktne dokaze o identitetu, statusu, mobilnosti, ratovanju i ritualima.

Sahrane ratnika-konjanika su posebno značajne. Tokom perioda mađarske najezde, oprema za konje, oružje, streličarska oprema i simbolični ostaci konja često se pojavljuju u grobovima osoba visokog društvenog statusa. Ovi nalazi ukazuju na društvo u kojem su konjičko ratovanje, stepske tradicije i kontakti na daljinu igrali centralnu ulogu.

Grob iz Bokroša uklapa se u tu širu arheološku sliku, ali se čini da se iz nje i izdvaja. Ako se potvrdi preliminarna interpretacija muzeja, ovaj ukop bi mogao dodati novu referentnu tačku u južnom delu Velike mađarske nizije proučavanju ranih mađarskih elita.

Čongrad se nalazi blizu Tise, jednog od glavnih vodenih puteva. Ovaj region je dugo bio koridor za kretanje, naseljavanje i kulturnu razmenu. Njegov pejzaž sa rečnim prelazima, plavnim zonama i plodnom zemljom činio ga je strateški važnim od praistorije pa sve do srednjeg veka.

Ta geografija je važna za ovo otkriće. Mađari nisu ušli u prazan prostor. Panonska nizija bila je složena zona oblikovana ranijim avarskim, slovenskim, franačkim i bugarskim uticajima. Bogat grob iz perioda mađarske najezde u Bokrošu može pomoći istraživačima da ispitaju kako su pridošle mađarske grupe komunicirale sa postojećim lokalnim zajednicama i kako su se formirale mreže elite na tom prostoru.

Saopštenje muzeja je oprezno, ali su implikacije jasne. Ovaj grob može doprineti široj debati o migraciji Mađara i njihovim obrascima naseljavanja nakon dolaska u Panonsku niziju.

Sledeća faza biće detaljna evaluacija. Stručnjaci će morati da konzerviraju nalaze, prouče njihove materijale, uporede ih sa poznatim predmetima iz perioda osvajanja i detaljno ispitaju pogrebni obred. Ako su sačuvani ljudski ili životinjski ostaci, buduće naučne analize mogle bi takođe pružiti informacije o ishrani, mobilnosti, biološkom profilu i mogućim regionalnim vezama.

„U poslednjim decenijama 9. veka u Panonsku nizinu počinju prodirati Mađari. Taj nomadsko-ratnički narod ugrofinskog porekla prvobitno je boravio u današnjoj Baškiriji, između srednje Volge i gornjeg Tobola (Velika Ugarska). U 6. i 7. veku jedan je deo baškirskougarskih plemena dospeo u stepe između Azovskog mora i Kavkaza. Na prelazu 8. u 9. vek smestili su se već u ravnicama između Dnjepra i Dona, severno od Hazara. U toj oblasti koju izvori (Konstantin Porfirogenet) nazivaju Lebedija, formirao se plemenski savez pod vodstvom Mađara. Pod pritiskom Hazara i Pečenega Mađari su u šezdesetim godinama 9. veka uzmakli još dalje prema zapadu, na područje reka Seret i Prut. Tu je na čelu njihova plemenskog saveza stajao knez Arpad. Prodirući preko karpatskih prevoja, oni su sve češće upadali u Panoniju. (...) Prodorom Mađara u srednje Podunavlje bila je prekinuta kontinuirana veza između zapadnih i južnih Slovena“, napisao je Miroslav Brandt u knjizi Srednjovekovno doba povijesnog razvitka.

Najezda Mađara u Panonsku niziju završena je porazom koji im je 955. na Leškom polju naneo Oton I, vladar Nemačke i kasnije osnivač Svetog rimskog carstva. Smatra se da je ovom bitkom završena Velika seoba naroda.

Inače, Čongrad je poznat i kao rodno mesto jednog od najvećih srpskih književnika Miloša Crnjanskog.

(Telegraf Nauka/Arkeonews)