„Mihailo kralj Slovena“: Ovako je papa, na današnji dan, priznao vladarsku titulu prvom srpskom kralju

Stefana Prvovenčanog mnogi nazivaju prvim srpskim kraljem. Međutim, sin Stefana Nemanje samo je prvi pripadnik dinastije Nemanjića sa kraljevskom krunom, a istoričari prvim srpskim kraljem smatraju Mihaila Vojislavljevića.

Dukljanskom vladaru Mihailu kraljevska titulu priznao je papa Grgur VII i to u pismu napisanom na današnji dan 1078. godine.

„Oko sredine 11. veka, svakako još za vladavine cara Konstantina IX Monomaha, dakle pre 1055. (kneza) Vojislava je nasledio sin Mihailo, koji je, obnovivši ugovore s vizantijskim carem, bio upisan među saveznike i prijatelje Romeja i odlikovan dostojanstvom protospatara“, navodi se u Istoriji srpskog naroda I i dodaje:

„Takvo rešenje je bilo znak obostranog mirenja sa situacijom stvorenom još u Vojislavljevo vreme: Carstvo je priznavalo unutrašnju samostalnost Mihailu ostavljajući mu slobodne ruke u njegovoj državi, a on, sa svoje strane, nije izbegavao simbolično potčinjavanje vlasti vizantijskog cara. Ovako sređenim odnosima verovatno treba pripisati okolnost što se u vizantijskim izvorima duže vreme ne sreću podaci o Mihailu i njegovoj državi. Iako je nasledio veliku teritoriju u kojoj su bili Ston i zaleđe Dubrovnika, centar Mihailove države bio je na jugu, u neposrednoj blizini gradova koji su ranije pripadali dračkoj temi. Jedan njegov dvor, kaže se, bio je u Kotoru, drugi u župi Prapratni, koja se prostirala ravnicom između Bara i Ulcinja.“

U vreme Mihailove vladavine, navodi se dalje, desile su se u evropskim odnosima promene koje su uticale na dalju sudbinu dukljanske države i srpskih zemalja.

„Iz južne Italije istisnuta je Vizantija i obrazovana snažna država Normana. Kada je Robert Gviskard zauzeo Kalabriju i, kasnije, Apuliju i Bari, Srbi u Primorju više nisu imali na naspramnoj obali Jadrana Vizantince, već njihove ljute i ratoborne neprijatelje, koji su bili pogodni saveznici u borbi protiv Carstva. Normani nisu ostajali u okvirima svojih novostečenih poseda, već su se zaletali ka balkanskoj obali, prema Hrvatskoj, Dubrovniku i Draču. Osvajanje vizantijskih zemalja bilo je neko vreme prvenstveni cilj normanske politike“, navodi se u Istoriji srpskog naroda i dodaje:

„Konačni rascep među crkvama, koji se odigrao 1054. godine, predstavlja takođe značajnu promenu, iako savremenici nisu bili svesni njenog značaja, jer su se posledice tek mnogo kasnije osetile. (…) Sigurno je da su dukljanski vladaoci bili zainteresovani za crkveni rang obalskih gradova. O tome su sačuvana pouzdana mada ne uvek jasna svedočanstva. Sačuvano je tako pismo pape Grgura VII upućeno na samom početku 1077. godine ‚Mihailu kralju Slovena‘. Papa poručuje Mihailu da papski legat Petar još nije stigao u Rim, ali da je poslao pismo koje se toliko razlikuje od kraljevog da papa ne može rešiti vaš spor ili dubrovačke crkve. Potrebno je, stoga, pisao je papa, da se u Rim pošalju barski episkop Petar ili dubrovački ili podobni poslanici da bi se mogla ispitati i kanonski presuditi parnica između splitskog arhiepiskopa i dubrovačkog. Od toga rešenja zavisilo je da li će papa priznati crkveni rang kraljevstva Mihailovog. Posle toga, obećavao je papa, uslišiće kraljeve molbe u pogledu darovanja zastave i dodeljivanja palija. Mihailo se, nema nikakve sumnje, tom prilikom zalagao za prava dubrovačkog arhiepiskopa, verovatno zbog toga što je bio pod njegovom vlašću. Jedino u tom slučaju je crkveni status njegove države (honor regni) mogao zavisiti od ishoda parnice između Splita i Dubrovnika.“

U papinom pismu, objašnava se, Mihailo je titulisan kao kralj, a stavljeno mu je u izgled i darivanje zastave, iz čega se najčešće izvodio zaključak da je Mihailo upravo tada dobio od pape kraljevsku titulu, a zatim i „kraljevske znake“.

„U stvari, uopšte nije poznato kada su dukljanski vladari počeli da nose kraljevsku titulu, a zastava svetog Petra, koju je Mihailo tražio od pape, bila je znak stavljanja pod zaštitu pape, možda i stupanja u vazalni odnos. Još za vreme prethodnika Grgura VII, dodeljivanje zastave svetog Petra bilo je jedno od sredstava papske politike. Titula rex, kojoj odgovara srpska reč kralj u spomenicima 13. veka i docnije, upotrebljavala se u ranom srednjem veku bez određenog reda. Tu titulu nosile su vođe plemena u vreme seobe naroda. Latinski termin upotrebljavali su i rani vizantijski pisci za lokalne slovenske vlastodršce. Zahumski knez Mihailo Višević zabeležen je kao rex u jednom italijanskom izvoru. Posebno značenje i određeno mesto u hijerarhiji država hrišćanske Evrope ta titula je dobila tek kad su je počeli dodeljivati rimsko-nemački carevi i pape ugledajući se na vladare Rimskog carstva“, navodi se u Istoriji srpskog naroda I i dodaje:

„Mihailo je titulu mogao dobiti ranije, od pape Grgura VII ili nekoga njegovog prethodnika, ili od tadašnjih careva iz salijske dinastije, a mogao ju je uzeti i sam i nastojati da obezbedi njeno sankcionisanje predajući se zaštiti pape. Mihailo je u to vreme održavao veze sa Italijom. Posle otprilike dve decenije mira, Mihailo je počeo da vodi aktivnu neprijateljsku politiku protiv Vizantije, i tada je, u stvari, bio uvučen u krupne događaje.“

(Telegraf Nauka)