Ubrzani evolucijski proces pružio im je zaštitu od malarije: Neverovatno saznanje o sudanskim Koptima

Kopti poreklom iz Egipta, koji su naselili Sudan između 7. i 11. veka, stekli su genetičku varijantu koja ih štiti od malarije. To je pokazala međunarodna studija koja je istraživala genomsku raznolikost sudanskog stanovništva, piše EurekAlert!

- Sticanje ove varijante dogodilo se veoma brzo, za svega 1.500 godina, nakon što se grupa Kopta pomešala sa sudanskim stanovništvom podsaharskih karakteristika – rekao je David Komas, glavni istraživač na Institutu za evolucionu biologiju (IBE: CSIC-Univerzitet Pompeu Fabra) i redovni profesor i istraživač na Odeljenju za medicinu i nauke o životu UPF-a.

Preporučujemo

Studija 125 genoma visoke pokrivenosti, koji predstavljaju pet etnolingvističkih grupa u zemlji, omogućila je opisivanje više od milion novih genetičkih varijanti, od kojih bi 1.500 mogle imati uticaj na različite bolesti.

Sudan se nalazi na raskršću između Afrike i Bliskog istoka, sa bogatom kulturnom, lingvističkom i ekološkom raznolikošću oblikovanom složenom demografskom istorijom, navodi EurekAlert!

- To je pretežno sušna teritorija, koju Nil preseca sa severa na jug, što je pogodovalo kretanju stanovništva i učinilo zemlju bogatom sa kulturnog, lingvističkog, društvenog i religijskog aspekta – objasnila je Laura Vila Vals, prva autorka studije.

Prema mišljenju istraživača, Sudan povezuje sever i jug kontinenta i istorijski je bio mesto susreta veoma raznolikih populacija.

- Sudan ima veliku zastupljenost naroda – do 600 etničkih grupa koje govore oko 400 jezika i dijalekata – i primer je ogromne genetičke varijabilnosti koja postoji u Africi – dodao je Komas.

Sticanje genetičke varijante u rekordnom roku

Između 7. i 11. veka, što se poklapa sa hrišćanskim periodom Nubije, određeni broj Kopta poreklom iz Egipta, s genomom sličnih karakteristika onima kod populacija Bliskog istoka, migrirao je u Sudan, gde su se pomešali sa podsaharskim afričkim stanovništvom.

Studija objavljena u žurnalu PNAS utvrđuje da su nakon mešanja sa sudanskim stanovništvom Kopti stekli Duffy-null genotip tipičan za podsaharske populacije, koji otežava infekciju malarijom. Ova varijanta sprečava Plasmodium vivax, protozou koja uzrokuje bolest, da inficira crvena krvna zrnca.

- Činjenica da su se Kopti mešali sa podsaharskim stanovništvom u regionu, gde postoje komarci koji deluju kao vektori za prenošenje malarije, učinila je varijantu Duffy-null veoma korisnom za koptsku populaciju – objasnila je Laura Vila Vals.

- Oko 1.500 godina nakon mešanja, očekivali bismo da pronađemo Duffy-null varijantu kod određenog broja pojedinaca. Ali otkrivanje tako visoke učestalosti ove varijante, do šest puta veće od očekivane, pokazuje da je nakon mešanja došlo do adaptacije: evolucionog pritiska koji je ubrzao proces promena – istakao je David Komas.

U ovom slučaju, malarija je izvršila snažan selektivni pritisak, zbog čega su Kopti koji su imali ovu varijantu bili u prednosti. Zato se učestalost varijante povećala veoma brzo. Prema rečima profesora, „u evolucionom smislu, 1.500 godina je veoma kratko vreme“.

- Imamo predstavu da je evolucija veoma spor proces, ali ako je selektivni pritisak snažan, promena može biti veoma brza – rekao je Komas.

Iako ovo nije prvi put da je opisano sticanje Duffy-null varijante nakon mešanja populacija u regionima gde se malarija prenosi – to je već zabeleženo na Zelenortskim Ostrvima, u Pakistanu i na Madagaskaru – ovo je prvi put da je adaptacija opisana u regionima koji su toliko blizu i unutar istog kontinenta.

Više od milion novih varijanti

Studija je analizirala genome iz 125 uzoraka krvi sudanskih pojedinaca iz pet etnolingvističkih populacija koje uključuju Fur i Mahas, dve populacije koje naseljavaju zapad, odnosno sever zemlje, i govore jezike nilo-saharskog porekla, Beja, nomadske stočare sa istoka pustinje koji govore jezike afro-azijskog porekla, kao i Kopti koji dolaze iz Egipta, i Fula, nomadski narod koji naseljava Sahel i govori nigersko-kongoanskim jezicima.

Upoređujući ove genome sa referencama iz različitih baza podataka, autori su identifikovali 1,1 milion novih genetičkih varijanti – promena u genomu – koje do sada nisu bile opisane. Sprovođenjem bioinformatičkih analiza, autori su predvideli njihovu funkcionalnu ulogu i procenili da bi 1.500 ovih novih varijanti moglo imati uticaj na pojavu bolesti.

- Svi ovi podaci pomažu da se malo bolje opiše neizmerna genetička raznolikost afričkog kontinenta i omogućavaju da ona bude šire zastupljena u referentnim bazama podataka - primećuje Vila Vals.

Afrika je kontinent sa najvećom genetičkom raznolikošću.

- Naša vrsta je nastala u Africi pre više od 200.000 godina, a tek pre 50.000 godina naši preci su počeli da kolonizuju ostatak sveta – objasnio je David Komas i zaključio:

- Sve što vidimo van Afrike je samo podskup genetičke raznolikosti koja postoji na afričkom kontinentu.

(Telegraf Nauka/EurekAlert!)