Srpsko nalazište iznenadilo naučnike: „Nema dokaza o prinudi!“ Zna se broj stanovnika Opova pre 6.500 godina

Balkan i jugoistočna Evropa predstavljaju ključni region za razumevanje evropskog neolita. Mnogi novi načini života i ekonomski sistemi, koji i danas oblikuju naše živote, u Evropi su se prvi put pojavili upravo tu, pa se proširili po čitavom kontinentu, saopštio je Univerzitet u Kilu.

Arheološka kultura, nazvana po lokalitetu Vinča u Srbiji - vinčanska kultura, obeležava kasnu fazu neolitskog perioda u ovom regionu. Pre više od 6.500 godina, ljudi su tu po prvi put živeli u velikim naseljima tokom dužih vremenskih perioda. Održavali su široke trgovinske mreže. Grnčarija i obrada kamena pokazuju sveobuhvatno poznavanje materijala, kao i širok spektar dekorativnih stilova, dodaje se u saopštenju.

Preporučujemo

U žurnalu Archaeologica Austriaca, istraživači sa Univerziteta u Kilu, iz Narodnog muzeja u Pančevu (Srbija), Muzeja Vojvodine (Srbija) i sa Univerziteta Kalifornije u Berkliju (SAD) objavili su najnovije podatke o vinčanskom lokalitetu Opovo-Ugar Bajbuk.

- Pomoću ovih podataka možemo ponovo proceniti ranije pretpostavke o društvenoj strukturi naselja i njegovoj integraciji u region, čime preciziramo našu ukupnu sliku kasnog neolita – rekao je dr Fin Vilks, postdoktorski istraživač u Klasteru izvrsnosti ROOTS na Univerzitetu u Kilu i glavni autor studije.

Delovi naselja su arheološki istraživani još osamdesetih godina prošlog veka.

- Opovo je jedno od najvećih poznatih kasnoneolitskih naselja u južnom Banatu. Stoga je ono od velikog interesa za razumevanje nadregionalnih mreža tokom tog perioda – objasnio je Fin Vilks.

Stare i nove procene veličine

Na osnovu iskopavanja obavljenih pre četrdeset godina, istraživači su procenili da površina naselja iznosi oko pet hektara, a broj stanovnika oko 200. Opovo je delovalo ili kao malo poljoprivredno selo ili kao umereno aktivan centar unutar regionalnih trgovinskih mreža kasnog neolita.

Nemačko-srpski tim između 2022. i 2024. sproveo je nova istraživanja u Opovu. Istraživači su sistematski sakupljali površinske nalaze i koristili geofizičke metode za identifikaciju podzemnih struktura na širokom prostoru bez raskopavanja tla. Nadovezujući se na to, tim je izvršio geoarheološko bušenje na odabranim tačkama. Tek na samom kraju izvršeno je ciljano iskopavanje zaštitnog rova.

- Zahvaljujući novim podacima, sada procenjujemo da površina naselja iznosi više od devet hektara. Identifikovali smo do 220 kućnih struktura i procenjujemo da je broj stanovnika u vrhuncu naseljenosti iznosio više od 700 - izveštava Fin Vilks.

Ažurirane analize radioaktivnim ugljenikom sada datiraju glavnu fazu naselja na period od oko 4850. do 4725. godine pre nove ere. Ovo ukazuje na nešto duži period neprekidne naseljenosti nego što su to sugerisali podaci iz osamdesetih godina. Štaviše, novi podaci omogućili su timu da identifikuje dve faze naseljavanja i širenje površine naselja tokom njegovog postojanja.

Geofizička istraživanja velikih razmera takođe pružaju nove uvide u društvenu strukturu naselja.

– Analiza različitih veličina kuća sugeriše relativno nizak nivo nejednakosti u materijalnom bogatstvu. Verovatno je postojala ekonomska razlika, ali ona nije dovela do značajne društvene stratifikacije – rekao je profesor Martin Furholt, portparol Klastera izvrsnosti ROOTS i koautor studije.

Osim toga, prisustvo do pet zaštitnih rovova ukazuje na dobro organizovanu zajednicu sposobnu da koordiniše radove velikih razmera. Nema dokaza o prinudi, što sugeriše da su to bili kooperativni, a ne hijerarhijski organizovani poduhvati, navodi se u saopštenju.

- Uz ove nove podatke i tumačenja lokaliteta Opovo, buduće studije i terenski rad mogu doprineti dubljem razumevanju društvene strukture, razvoja naselja i uloge Opova u regionu. Kada se posmatra u vezi sa drugim lokalitetima, ovo će precizirati našu sliku o regionu koji je ključan za razumevanje neolitskog perioda – rekao je Fin Vilks i dodao:

- Osim novih uvida u kasnoneolitsko naselje u Opovu, studija generalno pokazuje kako se precizne, minimalno invazivne istraživačke metode mogu koristiti za ponovnu evaluaciju starih nalaza sa iskopavanja i time pružiti značajno proširene uvide.

Šta je to vinčanska kultura

„Vinčanska kultura je legitimna naslednica tradicionalne, starčevačke kulture. Nastala je pod nepovoljnim okolnostima, kao reakcija na selidbena strujanja izazvana anadolskom kolonizacijom jugoistočnih i jugozapadnih oblasti Balkanskog poluostrva . Pod pritiskom zajednica primorskog pojasa koje su uz doline reka jadranskog sliva nadirale prema plodnijem zemljištu u kontinentalnom zaleđu, starčevačko stanovništvo se povuklo ka severoistoku i prepustilo ovim tuđincima sve svoje teritorije zapadnije od Belog Drima , Lima i Drine. Tako se oko 4400. godine pre nove ere starčevačka etno-kulturna grupa, ranije razjedinjena i rasuta na širokom prostranstvu, opet okupila u svojoj zemlji-matici, na plodnim poljima pokraj Morave, Dunava i Tise, gde je našla dovoljno snage da iz osnove preobrazi svoju tradicionalnu kulturu. Taj preobražaj - formiranje vinčanske kulture - podstaknut je nizom povoljnih i nepovoljnih faktora“, piše u Istoriji srpskog naroda.

(Telegraf Nauka/ Christian-Albrechts-Universität zu Kiel)