Da li znate kako izgleda kad se otkrije drevna egipatska grobnica? Važna je trka s vremenom da se ona sačuva

„Prvi trenutak kada zavirite u unutrašnjost novootkrivene drevne grobnice je istovremeno uzbudljiv i zastrašujući. Imala sam sreću da to nedavno doživim kao direktorka međunarodnog istraživačkog tima koji sprovodi terenski rad u tebanskoj nekropoli, lokalitetu svetske baštine Uneska u blizini današnjeg egipatskog grada Luksora“, napisala je Karina van den Hoven, istraživačica Holandskog instituta za Stari istok i Univerziteta u Lajdenu, u tekstu za The Conversation, koji prenosimo u celosti.

„Primarni cilj našeg projekta je sprovođenje programa konzervacije i upravljanja rizicima za nekropolu (groblje) Donjeg Šeika Abd el-Kurne. Zbog svog položaja u podnožju tebanskih planina, spomenici u ovoj oblasti su izuzetno osetljivi na bujične poplave usled intenzivnih naleta kiše.

Preporučujemo

Kako bismo usmerili ovu bujičnu vodu dalje od grobnica, sistematski uklanjamo otpad i iskopavamo to područje, koristeći arheološke tehnike koje osiguravaju da svi istorijski podaci budu sačuvani. Tako smo naišli na prethodno nepoznatu grobnicu, staru oko 3.000 godina.

Dok smo se pripremali da uđemo u nju, nismo imali pojma da li se tavanica urušila, da li je grobnica opljačkana ili uništena, ili je još dobro očuvana.

Raspored je tipičan za tebanske grobnice elite iz perioda Novog carstva (oko 1550–1069. pre nove ere). U to vreme, Teba (današnji Luksor) bila je prestonica Egipta i glavni verski i politički centar.

Grobnica ima spoljašnje dvorište, kapelu isklesanu u steni i podzemne pogrebne komore. Dobro očuvano dvorište obuhvata platformu od nepečene cigle sa nišom za stelu (uspravni kameni nadgrobni spomenik) i stepenište sa rampama sa obe strane, koje omogućava pristup grobnici.

Kada smo ušli u kapelu isklesanu u steni, primetili smo da su njeni zidovi ukrašeni živopisnim slikama glavnog vlasnika grobnice kako obožava različita božanstva na oltarima, kao i kako sedi sa svojom ženom ispred stola sa žrtvenikom prepunim hleba, piva, voća, mesa i cveća. Na osnovu ikonografije i stila slikanja, utvrdili smo da grobnica potiče iz ramesidskog perioda (oko 1292–1069. pre nove ere), nazvanog po brojnim faraonima koji su se u to doba zvali Ramzes.

Ovo je bio posebno uzbudljiv trenutak. Ove zidne slike nude neprocenjive istorijske detalje o svakodnevnom životu i društvu Starog Egipta. One takođe bacaju svetlo na položaj vlasnika grobnice u hijerarhiji, kao i na ostale članove porodice koji su ovde sahranjeni – uz, potencijalno, kasnije korisnike grobnice.

Identifikovan vlasnik grobnice

Prostrana tebanska nekropola, koja obuhvata površinu od oko 10 kvadratnih kilometara, bila je glavno groblje kraljeva i elite Egipta tokom pola milenijuma, počev od oko 1550. godine pre nove ere.

Smeštena nasuprot gradu Tebi, na zapadnoj obali reke Nil, ona obuhvata mnoga svetski poznata istorijska mesta, uključujući Dolinu kraljeva (groblje faraona, među kojima su Tutankamon i Ramzes II) i Dolinu kraljica, uz stotine privatnih grobnica elite, kraljevskih memorijalnih hramova i ostataka kraljevskih palata.

Naš tim ovde sprovodi terenski rad od 2018. godine, u bliskoj saradnji sa egipatskim Ministarstvom turizma i antikviteta.

Na osnovu prve analize oslikanih ukrasa unutar grobnice, identifikovali smo glavnog vlasnika kao zvaničnika po imenu Paser. Međutim, slike su prekrivene slojem prljavštine. Kada ih očisti stručnjak za konzervaciju, očekujemo da saznamo više o identitetu i ličnim pričama ljudi koji su ovde sahranjeni.

Jedno od glavnih istraživačkih pitanja našeg terenskog rada fokusira se na smeštanje i ponovnu upotrebu grobnica – za šta novootkrivena grobnica ima veliki naučni značaj. Pomoći će nam da objasnimo zašto su u ramesidskom periodu zvaničnici poput Pasera birali da ponovo koriste, prepravljaju ili grade grobnice pored spomenika elite iz prethodne 18. dinastije.

Specifična pitanja na koja ćemo pokušati da odgovorimo uključuju: kako su karakteristike drevnog pogrebnog pejzaža (uključujući blizinu ruta za procesije, grobnica rođaka ili spomenika od posebnog kultnog značaja) uticale na postavljanje ovih grobnica? I šta je uticalo na odluku da se one ponovo koriste za sahranjivanje, umesto da se grade nove?

Trka sa vremenom

Nažalost, naš rad je svojevrsna trka sa vremenom. Kao posledica klimatskih promena, očekuje se da će se učestalost i intenzitet bujičnih poplava značajno povećati u narednim godinama na ovom području.

Ovo predstavlja veliku pretnju grobnicama u ovoj oblasti. Poplave mogu dovesti do trenutne, velike štete, kao što je rast kristala soli aktiviran vlagom, gubitak oslikanih ukrasa i, potencijalno, strukturno urušavanje. Zbog toga je jedan od najvažnijih ciljeva našeg projekta sprovođenje preventivnog programa konzervacije i upravljanja rizicima koji štiti ove spomenike za buduće generacije.

Istovremeno, ove aktivnosti nam omogućavaju da po prvi put arheološki istražimo ovo područje, otkrivajući istorijski i kulturni razvoj nekropole Donjeg Šeika Abd el-Kurne. Do sada je ova oblast bila slabo proučavana u poređenju sa poznatim obližnjim lokalitetima kao što su Dolina kraljeva i veliki hramski kompleksi Luksora i Karnaka.

Ipak, naše tekuće istraživanje pokazuje da je Donji Šeik Abd el-Kurna bogat arheološkim materijalom. To uključuje izvrsno dekorisane grobnice koje nude jedinstven uvid u svakodnevni život, pogrebna verovanja, umetnost i spomenike običnih ljudi i zvaničnika Egipta tokom mnogih vekova.“

(Telegraf Nauka/The Conversation)