Džoserova piramida možda krije odgovor: Hidraulika kao tajna uspeha egipatskih arhitekata pre 4.500 godina

Velike piramide u Gizi već više od četiri i po hiljade godina predstavljaju jedno od najvećih dostignuća antičkog sveta. Njihova preciznost, monumentalnost i inženjerska složenost i danas izazivaju divljenje, ali jedno pitanje i dalje nema konačan odgovor – kako su drevni Egipćani uspeli da podignu građevine visoke gotovo 150 metara koristeći tehnologiju svog vremena? Novo istraživanje sugeriše da odgovor možda treba tražiti mnogo ranije nego što se mislilo – u Džoserovoj stepenastoj piramidi, koja bi mogla predstavljati svojevrsni prototip svih kasnijih egipatskih piramida, navodi Popular mechanics.

Džoserova piramida u Sakari, podignuta oko 2670. godine pre nove ere za faraona Džosera, smatra se prvom monumentalnom građevinom u istoriji izgrađenom u potpunosti od kamena. Projektovao ju je čuveni arhitekta i državnik Imhotep, koji je napustio dotadašnju praksu gradnje mastaba – pravougaonih grobnica ravnog krova – i osmislio građevinu sastavljenu od šest stepenasto poređanih nivoa. Time je nastala prva piramida i započeta potpuno nova epoha egipatske arhitekture.

Preporučujemo

Međutim, novo istraživanje ukazuje da ova građevina možda nije bila važna samo kao arhitektonski eksperiment. Naučnici smatraju da je upravo na njoj razvijena i testirana tehnologija koja će kasnije omogućiti izgradnju savršenih piramida u Dahšuru i Gizi.

Foto: Shutterstock/AlexAnton

Jedan od najvećih problema sa kojim su se graditelji suočavali bilo je podizanje kamenih blokova teških nekoliko tona na sve veću visinu. Tradicionalna objašnjenja uglavnom se zasnivaju na velikim zemljanim rampama preko kojih su blokovi vučeni pomoću užadi i drvenih sanki. Međutim, ovakve rampe morale bi biti ogromnih dimenzija, zahtevale bi količinu materijala gotovo jednaku samoj piramidi i do danas nisu pronađeni jasni arheološki dokazi koji bi potvrdili njihovo postojanje u obliku potrebnom za izgradnju najvećih piramida.

Zbog toga istraživači poslednjih godina razmatraju alternativne mogućnosti. Jedna od najzanimljivijih jeste pretpostavka da su drevni Egipćani mnogo bolje poznavali hidrauličke principe nego što se ranije verovalo. Analiza terena oko Džoserove piramide pokazala je postojanje složenog sistema kanala, bazena, brana i kamenih građevina koje bi mogle biti povezane sa kontrolom vode. Umesto da su služile isključivo za navodnjavanje ili ritualne svrhe, moguće je da su predstavljale deo sofisticiranog sistema za podizanje kamenih blokova.

Prema ovoj hipotezi, voda je mogla biti korišćena za stvaranje pritiska unutar posebnih vertikalnih okana smeštenih u središtu piramide. Blokovi bi bili postavljeni na platforme koje su se pod dejstvom vode postepeno podizale naviše, slično principu rada savremenih hidrauličnih liftova. Kada bi platforma stigla do željene visine, blok bi bio pomeren na mesto u konstrukciji, dok bi se sistem pripremao za naredni kamen.

Ako se ova teorija pokaže tačnom, to bi značilo da su graditelji Starog kraljevstva raspolagali izuzetno naprednim znanjem iz oblasti hidraulike, mnogo pre nego što se do sada pretpostavljalo. Ipak, sami autori naglašavaju da je reč o naučnoj hipotezi koja tek treba da bude potvrđena dodatnim istraživanjima. Za sada ne postoje direktni dokazi da je ovakav sistem zaista korišćen tokom gradnje, ali raspored građevina oko kompleksa otvara mogućnost da je voda igrala mnogo značajniju ulogu nego što se ranije verovalo.

Istovremeno, ovo istraživanje uklapa se u širu sliku razvoja egipatske arhitekture. Nakon Džoserove piramide usledio je niz eksperimenata faraona Sneferua, koji je pokušavao da usavrši oblik piramide. Najpre je izgrađena piramida u Meidumu, zatim čuvena Savijena piramida u Dahšuru, čiji se ugao nagiba menja na polovini visine zbog problema sa stabilnošću, a potom i Crvena piramida, prva potpuno uspešna glatka piramida. Tek nakon tih iskustava nastala je Keopsova piramida u Gizi – vrhunac drevnog egipatskog graditeljstva.

Foto: Shutterstock/ImAAm

Ovakav razvoj pokazuje da piramide nisu nastale odjednom kao savršena građevinska rešenja. Naprotiv, predstavljale su rezultat dugotrajnog procesa učenja, brojnih pokušaja i usavršavanja tehnika. Upravo zato Džoserova piramida danas dobija novo značenje – ne samo kao prva kamena piramida, već kao moguća eksperimentalna laboratorija u kojoj su testirane ideje koje će kasnije omogućiti nastanak najvećih građevina drevnog sveta.

Iako misterija izgradnje piramida još nije konačno rešena, savremene tehnologije donose potpuno novu perspektivu. Satelitska snimanja, lasersko mapiranje, geofizičke metode, tomografija kosmičkim mionima i trodimenzionalni digitalni modeli omogućavaju naučnicima da zavire u unutrašnjost građevina bez njihovog oštećivanja. Zahvaljujući tome, svaka nova studija otkriva detalje koji su vekovima ostajali skriveni i postepeno približava odgovor na jedno od najvećih pitanja arheologije.

Bez obzira na to da li će se hidraulička teorija pokazati potpuno tačnom ili će biti dopunjena novim saznanjima, jedno je izvesno – graditelji Džoserove piramide bili su daleko veštiji i inovativniji nego što se nekada mislilo. Njihovo razumevanje kamena, geometrije, organizacije rada i prirodnih sila postavilo je temelje za nastanak monumentalnih piramida koje i danas predstavljaju simbol drevnog Egipta i jedno od najvećih dostignuća ljudske civilizacije.

(Telegraf Nauka / Popular mechanics)