„Gospodo ministri, ime manifestuje jedinstvo, jednakost i bratstvo“: Da li znate kad je rođena Jugoslavija?

Veliki rat i njegov kraj 1918. doneli su prave, tektonske promene na mapi Evrope – stari poredak je nestao, a sa njim i dotadašnja carstva poput Austro-Ugarske i Rusije, a stvorene su nove, „nacionalne“ države. Jedna od tih novih tvorevina bila je i Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.

Ova država, pod ovim imenom, ipak, nije dugo postojala, tek 11 godina.

Na današnji dan, 3. oktobar, 1929. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca izbrisana je i, pretvorena u Kraljevinu Jugoslaviju.

Diktatura kralja Aleksandra

Suštinskih promena, budimo realni, nije bilo – još početkom te godine kralj Aleksandar Karađorđević uveo je diktaturu, suspendovao Ustav, raspustio Skupštinu, zabranio sve političke stranke i sindikate, političke skupove i uveo strogu cenzuru. Uvođenje novog imena istovremeno sa novom upravnom podelom zemlje, koje je objavio general Petar Živković, predsednik ministarskog saveta i kraljev najverniji saradnik, trebalo je da predstavlja još jedan korak ka jačanju vlasti monarha i jačanju ideologije „integralnog jugoslovenstva“.

„KRALJEVINA JUGOSLAVIJA! Nov naziv države i nova podela na upravna područja“, objavilo je Vreme 4. oktobra 1929. „Sa sinoćne sednice Ministarskog saveta izdano je ovo saopštenje: Beograd, 3. oktobra. – Na današnjoj sednici Ministarskoga saveta, koja je održana u pola šest posle podne, Predsednik vlade upoznao je Ministarski savet sa odlukom da donese zakon o nazivu i podeli Kraljevine na upravna područja. Kraljevina se službeno zove KRALJEVINA JUGOSLAVIJA i deli se na devet Banovina; i to: Dravsku sa sedištem u Ljubljani, Savsku sa sedištem u Zagrebu, Vrbasku sa sedištem u Banjoj Luci, Primorsku sa sedištem u Splitu, Drinsku sa sedištem u Sarajevu, Zetsku sa sedištem na Cetinju, Dunavsku sa sedištem u Novom Sadu, Moravsku sa sedištem u Nišu i Vardarsku sa sedištem u Skoplju.“

Beograd sa Zemunom i Pančevom, dodaje se, sačinjava samostalnu upravu grada Beograda kao prestonice.

„Ministarski savet je prihvatio odluku Gospodina Predsednika vlade sa odobrenjem. Danas je Nj. V. Kralj potpisao zakon koji će biti ujutru obnarodovan u Službenim novinama“, objavilo je Vreme.

Obraćanje generala Živkovića

Dalje se navodio i tekst obraćanja generala Živkovića:

„Gospodo Ministri,

Danas posle devet meseci od istorijskog januarskog manifesta, koji je proklamovao da je država važnija od svega, moglo se pristupiti podeli zemlje na oblasti isključivo na bazi najobjektivnijih kriterija i onako kako će uprava biti narodu što korisnija i da državne finansije i budžet, a to će reći: narodnu privredu, tereti što manje. (…)

Gospodo Ministri, ovom prilikom neminovno se nametala potreba da se i u službenom nazivu Kraljevine manifestuje puno državno i narodno jedinstvo. S tog razloga naša će Kraljevina ubuduće nositi naziv: Kraljevina Jugoslavija. Ovaj naziv ne samo da obeležava puno državno i narodno jedinstvo, nego i simbolički izražava ideju pune jednakosti, ravnopravnosti i bratstva nas Slovena na jugu Srba, Hrvata i Slovenaca.

Ovakvom podelom mi stvaramo sve preduslove da se naš narod, u unutrašnjoj harmoniji nacionalnog jedinstva, sav preda slobodnom i mirnom životu, potpuno posveti kulturnom i privrednom jačanju, i kao takav posluži međunarodnoj zajednici, - ostajući vazda pouzdan elemenat međunarodnog mira.“

Kako istoričar Branko Petranović navodi u Istoriji Jugoslavije, „diktatura se od prvog dana sukobljavala s opštim ekonomskim teškoćama; one su narasle s posledicama svetske ekonomske krize, koja nje mogla da ne pogodi i Jugoslaviju 1930, razarajući selo, industriju, bankarstvo, trgovinu“. Sam kralj Aleksandar ubijen je 9. oktobra 1934. godine u Marselju.

Novi ratovi i nova imena

Ime Kraljevina Jugoslavija nestalo je 1941. godine, kada su nacističke snage okupirale i rasparčale našu zemlju.

Sam termin Jugoslavija bio je ponovo u upotrebi već od Drugog zasedanja AVNOJ-a 1943. kada je za državu odabran naziv Demokratska Federativna Jugoslavija, što je promenjeno u naziv Federativna Narodna Republika Jugoslavija 29. novembra 1945. Ime je transformisano i Ustavom iz 1963, kada je država postala Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija.

Ime Jugoslavija nije nestalo s raspadom države i početkom ratova 1991, već je opstalo u imenu nove, krnje države koju su činile samo dve od nekadašnjih šest republika (Srbija i Crna Gora) – Savezna Republika Jugoslavija. Ova država je u februaru 2003. promenila ime – postala je Državna zajednica Srbije i Crne Gore i tada je termin Jugoslavija nestao. Sama SCG nadživela je ovu promenu samo tri godine.

(Telegraf Nauka)