Analizirani drevni DNK, izotopi, grobovi, urne… Prvi detaljan pogled u život Evropljana kasnog bronzanog doba

Novo interdisciplinarno istraživanje, objavljeno u žurnalu Nature Communications, prvi put pruža detaljan uvid, iz biomolekularne i arheološke perspektive, u živote ljudi srednje Evrope kasnog bronzanog doba (1300–800. pre nove ere).

Ovo je period takozvane Urenfelder kulture ili kulture polja sa urnama, koji su obeležile kulturne promene poput širokog usvajanja kremacije pokojnika, saopštio je Institut za evolucionu antropologiju Maks Plank.

Pošto kremacija uništava biološki materijal, ovaj period je dugo ostao „slepa tačka“ za genetička i izotopska istraživanja. Fokusirajući se na retke primere sahranjenih tela iz Nemačke, Češke i Poljske, međunarodni tim arheogenetičara, arheologa i drugih biomolekularnih naučnika uspeo je da pruži nove uvide u obrasce porekla, mobilnosti, ishrane, fiziološkog stresa i pogrebnih običaja zajednica kasnog bronzanog doba.

Studija je analizirala drevnu DNK, stabilne izotope kiseonika i stroncijuma, kao i osteoarheološke podatke osoba koje nisu kremirane, uz podatke o izotopima stroncijuma kremiranih pojedinaca sahranjenih na lokalitetima Kukenburg i Esperštet u centralnoj Nemačkoj, koje je iskopao Državni zavod za upravljanje nasleđem i arheologiju Saksonije-Anhalt. Ovi rezultati su stavljeni u širi regionalni kontekst poređenjem sa savremenim genetičkim podacima iz susednih regiona.

– Ova studija nam omogućava da vidimo kako su ljudi prolazili kroz promene. Kasno bronzano doba nije doživljeno kao jedan trenutak promene, već kao niz izbora o hrani i strategijama preživljavanja, sahranjivanju i društvenim odnosima, donetih unutar zajednica koje su bile blisko povezane sa svojim predelima, ali i sa svojim susedima – rekla je Elefterija Orfanu, doktorantkinja na Institutu Maks Plank i vodeća autorka studije.

Genetički dokazi u ovoj studiji otkrivaju postepene, regionalno različite promene u poreklu koje su se odvijale uporedo sa utvrđenim lokalnim tradicijama. U centralnoj Nemačkoj ove promene su postale vidljive tek u kasnijim fazama kasnog bronzanog doba, ističući kako su zajednice učestvovale u širim mrežama interakcije, uključujući sve veće veze sa regionima južno i jugoistočno od Dunava.

Štaviše, analize izotopa stroncijuma i kiseonika korišćene u ovoj studiji deluju kao hemijski zapis o tome gde su ljudi odrasli i živeli, omogućavajući istraživačima da procene da li su pojedinci bili lokalni stanovnici ili su se doselili tu. Većina pojedinaca iz centralne Nemačke, i kremiranih i nekremiranih, pokazuje lokalne izotopske potpise, što sugeriše da su nove ideje i prakse cirkulisale prvenstveno kroz kontakt i razmenu, a ne kroz kretanje velikog broja ljudi.

Dokazi o ishrani takođe naglašavaju fleksibilnost društava kasnog bronzanog doba. Tokom rane faze ovog perioda, ljudi su počeli da konzumiraju obično proso (kultura koja je tek stigla u Evropu iz severoistočne Kine), verovatno kao odgovor na ekološke ili ekonomske pritiske. Ova promena u ishrani nije se poklopila sa dokazima o velikim demografskim ili genetičkim promenama, što sugeriše da se usvajanje prosa dogodilo unutar postojećih zajednica. Međutim, tokom kasnije faze kasnog bronzanog doba, konzumacija prosa opada, a ljudi se vraćaju tradicionalnijim usevima poput pšenice i ječma. Ovaj obrazac ukazuje na eksperimentisanje, prilagođavanje, otpornost i kulturne preferencije, pre nego na putanju ka intenziviranju uzgoja prosa.

Istraživači su takođe tražili tragove drevnih bolesti i kombinovali ove informacije sa dokazima sa skeleta. Pronašli su DNK bakterija koje se obično povezuju sa problemima oralnog zdravlja, poput bolesti zuba, ali ne i znake široko rasprostranjenih epidemijskih infekcija. Dokazi o stresu u detinjstvu, degenerativnim stanjima zglobova i povremenim traumama ukazuju na fizički zahtevne živote. Ipak, čini se da je većina pojedinaca bila u generalno dobrom stanju.

Studija takođe pruža uvid u raznolik pogrebni svet koji može izgledati neobično iz moderne zapadne perspektive, uključujući kremaciju, sahranjivanje tela, deponovanje samo lobanja i višestepene rituale, koji su svi koegzistirali unutar istih zajednica.

– Ove prakse ne izgledaju marginalno ili atipično, već su deo šireg repertoara koji su ljudi mogli da biraju tokom perioda kulture polja sa urnama, a koji je bio povezan sa stvaranjem sećanja, identiteta i ideja o tome šta znači biti osoba u kasnom bronzanom dobu – objašnjava Orfanu.

Integracijom arheoloških, antropoloških, genetičkih i izotopskih dokaza, studija rekonstruiše društva kasnog bronzanog doba kao dinamične društvene svetove.

– Promene i inovacije su inkorporirane u postojeće tradicije. Ove zajednice su aktivno oblikovale svoje načine života i stvarale hibridne prakse koje su bile lokalno značajne unutar sveta koji je postajao sve povezaniji – zaključio je Volfgang Hak, vođa projekta na Institutu Maks Plank za evolucionu antropologiju.

(Telegraf Nauka/Max-Planck-Gesellschaft)