Spaljivali travu u magijskim ritualima, lečenju i kletvama čak 25.000 godina: Veliko otkriće u pećini Klogs

Naučnici su analizirali fitolite, silicijumske mikrofosile iz biljaka, prikupljene iz arheoloških rovova iskopanih u pećini Klogs, posebnom mestu naroda Gunaikurnai, jednog od Prvih naroda Australije. Skoro svi (do 97%) fitoliti potiču od raznih vrsta trava. Do 18% fitolita bilo je istopljeno ili spaljeno, što znači da su ih ljudi tamo namerno donosili. Autori su zaključili da su ljudi selektivno donosili trave radi spaljivanja. Pre otprilike 2.000 godina, trave su spaljivane oko malog uspravljenog kamena koji je korišćen za izvođenje magije. Etnografi i usmena predanja beleže da su se takvi rituali, u kojima se koristio pepeo spaljenih biljaka, upražnjavali širom teritorije naroda Gunaikurnai tokom 19. veka, saopštio je naučni izdavač Frontiers.

Gunaikurnai, australijska aboridžinska nacija, priznati su tradicionalni čuvari Gipslanda i južnih viktorijanskih Alpa. Unutar njihove teritorije nalaze se pećine za koje se iz etnografskih izveštaja iz 19. veka i usmenih predanja zna da su bile mesta za rituale magije, isceljenja i bacanja kletvi, koje su sprovodili moćni i učeni ljudi i žene zvani „mula-mulung“ (mulla-mullung), kao i drugi duhovnici. Arheolozi su pokazali da su ljudi posećivali jednu od ovih pećina, pećinu Klogs, radi takvih aktivnosti tokom poslednjih 25.000 godina.

Preporučujemo

- Ovde pokazujemo da su "stari preci" birali cele trave iz šireg pejzaža i donosili ih u pećinu Klogs kako bi ih raširili u tankim slojevima i spalili. Tokom vremena, sedimenti su prekrivali ove spaljene slojeve, čuvajući ih jedan iznad drugog hiljadama godina – rekla je dr Ele Grono, postdoktorska istraživačica na Australijskom nacionalnom univerzitetu i vodeći autor nove studije objavljene u žurnalu Frontiers in Environmental Archaeology.

Grono i njene kolege iz Australije, Francuske i sa Novog Zelanda proučavali su fitolite – mikroskopska silicijumska tela iz biljnih tkiva – pronađene u zakopanim naslagama u pećini Klogs. Studija je bila deo arheoloških iskopavanja sprovedenih 2019. i 2020. godine sa ciljem da se razume kako su ljudi u prošlosti prikupljali biljke za upotrebu unutar pećine. Ova iskopavanja je zatražila Korporacija za zemlju i vode naroda Gunaikurnai, a predstavnici zajednice Gunaikurnai učestvovali su u osmišljavanju studije, radu na terenu, interpretacijama i širenju rezultata.

- Za razliku od polena, koji raznose vetar ili insekti, fitoliti se uglavnom akumuliraju na mestu gde biljka truli. Unutar pećine biljke ne rastu zbog nedostatka svetlosti, pa su fitolite morali uneti ljudi ili životinje na svom krznu ili kroz izmet – objasnila je Grono. – Fokusirali smo se na poluspaljene fitolite iz slojeva pepela, koje su mogli doneti samo ljudi, jer su nespaljeni mogli dospeti tamo na oba načina.

Naučnici su koristili mikroskopiju kako bi odredili taksonomske grupe hiljada fitolita iz dva rova, dubine 1,5 i 2,3 metra. Gornji slojevi ovih jama sastojali su se od 73 tanka sloja pepela koje su ljudi polagali pre otprilike 4.400 do 1.600 godina, što je izračunato pomoću optički stimulisane luminiscencije i datiranja radioaktivnim ugljenikom akceleratorskom masenom spektrometrijom. Unutar tih slojeva pepela, neočekivano su otkrili uspravljeni kamen visok 28 centimetara, za koji je kasnije utvrđeno da su ga "stari preci" postavili u pećini u ritualne svrhe pre oko 2.000 godina.

Autori su pronašli ukupno 29 različitih tipova fitolita iz niza biljnih grupa, uključujući trave, zeljaste i drvenaste biljke. Uglavnom su bili dobro očuvani, čak i najdelikatnije silicijumske strukture poput ćelija dlačica ostale su netaknute. Najzastupljenije (do 97%) bile su trave, kako iz potporodice Pooideae koje preferiraju umerenu ili hladnu klimu, tako i iz Panicoideae koje uglavnom rastu u toplim i vlažnim uslovima. Fitoliti iz porodice Chloridoideae, trava otpornih na sušu koje dobro rastu u toplim, aridnim sredinama, bili su ređi, dok su oni iz drvenastih biljaka i zeljastih biljaka bili retki.

"Stari preci" su bili veoma selektivni u pogledu toga koje vrste biljaka donose u pećinu. Izbegavali su raznovrsne vrste iz obalskih šuma i otvorenih šumskih predela koji su se nalazili u blizini pećine Klogs pre dolaska Evropljana, već su umesto toga ciljali trave koje su bile dostupne na maloj udaljenosti od ulaza u pećinu.

- Fitoliti pronađeni u pećini Klogs potiču iz različitih delova trava, kao što su stabljike, listovi, cvetovi i korenje, što ukazuje na to da su donošene cele biljke, uključujući i nejestive delove – rekla je Grono.

Sveukupno, skoro petina – do 18% – fitolita bila je spaljena ili istopljena. Njihovo prisustvo kroz sve datirane naslage ukazuje na to da su ljudi donosili biljke u pećinu i tamo ih spaljivali tokom čitavog perioda od poslednjih 25.000 godina.

Profesor Bruno Dejvid sa Univerziteta Monaš, koji je sa Korporacijom za zemlju i vode naroda Gunaikurnai vodio iskopavanja, zaključio je da je „njihovo spaljivanje u skladu sa tradicionalnom praksom naroda Gunaikurnai o korišćenju pepela za izvođenje magije i rituala, kao i za praćenje stopa bilo koga ko ulazi, uključujući i duhovna bića. Drugi makro-botanički dokazi, poput obrađenih drvenih štapova drveta kazuarina premazanih mašću, takođe su pronađeni u dubljim i starijim naslagama, što ukazuje na to da su se izvodile i druge vrste rituala uz korišćenje drvenastih biljaka“.

(Telegraf Nauka/Frontiers)