Upoznajte D. reksa, novokrunisanog „kralja“ džinovskih gljiva koji dostiže visinu od 50 centimetara

Dok se vladavina dinosaurusa urušavala pre oko 65 miliona godina, novo veličanstvo se izdizalo iz pepela: kralj među gljivama.

Naučnici su nedavno identifikovali Dianjunus rex, džinovsku gljivu koja deo svog imena deli sa Tyrannosaurus rexom, čuvenim „kraljem“ dinosaurusa.

Preporučujemo

D. reks pripada porodici gljiva koja se pojavila nakon događaja ekstinkcije koji je zbrisao sve neavijanske dinosauruse, zajedno sa otprilike 75% biljnog i životinjskog sveta na Zemlji.

Druge gljive izgledaju kao patuljci pored D. reksa i njegovih uspravnih, bledožućkastih reproduktivnih struktura ili plodonosnih tela, koja mogu narasti 50 centimetara u visinu i biti teška oko 2,2 kilograma.

„Uvek je zanimljivo slušati o novoj vrsti gljive ili pečurke koja ima spektakularnu veličinu“, kažu naučnici sa Stenfordskog univerziteta u Kaliforniji. „To pomaže da se ukaže na sve zaista egzotične oblike gljivičnog života na planeti koji nisu imali priliku da budu naučno opisani“.

Naučnici su registrovali D. reks u šumama pokrajine Junan na jugozapadu Kine tokom ispitivanja diverziteta gljiva 2024. i 2025. godine.

Poljoprivrednici u regionu su ranije viđali mesnata tela ove gljive slična prstima, grupisana oko mrtvog drveta. Iako džinovska gljiva nije testirana na toksine, neki ljudi su je čak probali i nisu prijavili loše efekte, kažu istraživači iz Instituta za botaniku u Kuenmingu.

Međutim, niko nije primetio da je u pitanju važna stvar. Kad je, pak, jedan radoznali čovek poslao fotografije neobične gljive naučnicima, istraživači su brzo shvatili da posmatraju nešto specijalno.

Nova studija koja opisuje D. reks skreće pažnju na to koliko još ima da se otkrije o biodiverzitetu gljiva.

Drevna porodica

Masovna ekstinkcija koja je izazvala propast dinosaurusa možda je stvorila okruženje za veliku gljivu da evoluira i napreduje. Ne samo da je D. reks bio novootkrivena vrsta — pripadao je specifičnoj porodici gljiva. Putem genetske analize i poređenja sa drugim gljivama, istraživači su otkrili da se nova porodica, nazvana Dianjunaceae, verovatno pojavila oko milion godina nakon udara asteroida koji je okončao period krede.

„Tokom tog događaja, fotosinteza je bila potisnuta i ogromne količine mrtvog lišća, drveta, korenja i leševa su se akumulirale“, kažu autori studije. U vreme kad su se drugi oblici života borili da prežive, razlagači poput gljiva koji su konzumirali mrtvu organsku materiju mogli su da uživaju u gozbi.

D. reks je najveća poznata vrsta u grupi Ascomycota, najraznovrsnijoj grupi gljiva koja sadrži oko 65.000 vrsta. Pre otkrića D. reksa, najveći poznati član grupe Ascomycota bila je lukovičasta smeđa gljiva u Keniji zvana Engleromyces goetzei, sa prečnikom od skoro 30 centimetara i težinom od oko 3,2 kilograma. Sve ostale askomicete, takođe poznate kao gljive mešinarke, koje su bliski srodnici D. reksa, kreću se od mikroskopske visine do samo desetak centimetara, kažu istraživači.

Jedno pitanje na koje naučnici žele da odgovore jeste zašto je D. reks tako veliki u poređenju sa drugim gljivama u svom razdelu.

Generalno, askomicete ne proizvode velika tela, pošto je to rasipanje energije, objašnjavaju naučnici.

Gljive mešinarke se razmnožavaju aktivnim izbacivanjem spora; kod D. reksa, gornji deo plodonosnih tela ima hiljade sićušnih pora koje ispuštaju spore. Međutim, šumsko tlo njegovih staništa je gusto prekriveno vlaknastim biljnim materijalom koji može zarobiti spore. Plodonosno telo se uzdiže visoko iznad šumskog tla, što može omogućiti sporama šire rasejavanje i veći reproduktivni uspeh.

Nedokučive, ali važne

Gljive su bitni organizmi koji doprinose Zemljinom ciklusu ugljenika i podržavaju zdravlje i ishranu mnogih biljnih vrsta. Važno je da razumemo šta one rade. Prvi korak u tome je da se opišu, da se prepozna njihovo postojanje, a da se onda razume više detalja o njihovoj ekologiji.

Naučnici su dosad opisali oko 150.000 vrsta gljiva, ali neke procene ukazuju da na planeti postoji između 2 i 13 miliona vrsta. To je u velikoj meri nedovoljno uvažena i nedovoljno opisana grupa organizama, kažu stručnjaci.

Gljive može biti iznenađujuće teško uočiti u njihovim šumskim staništima, čak i primerke velike kao D. reks. Gljiva je uglavnom sastavljena od vlaknastih struktura zvanih hife, kolektivno poznatih kao micelija. Ove niti su obično nalaze u zemljištu, drvetu ili vegetaciji koji se raspadaju, sa reproduktivnim delovima koji iskaču iznad zemlje kad su uslovi životne sredine odgovarajući ili kad gljiva stigne do kraja svog životnog ciklusa.

Ove odlike čine da otkrivanje nove gljive često zahteva da se bude na pravom mestu u pravo vreme. Inače, čak i zaista impresivne pečurke poput D. reksa mogu ostati neopisane ili neprimećene.

(Telegraf Nauka/CNN)