Snimci iz svemira otkrili nešto zastrašujuće u Siriji

U ratu u Siriji, koji je počeo 2011. i trajao do 2024. godine, opljačkane su i uništene desetine arheoloških nalazišta. Međutim, kako je poslednja sveobuhvatna analiza objavljena 2017, pre 9 godina, razmere štete nastale posle 2016, uključujući i onu nastalu na Svetskoj baštini Uneska poput Palmire, Mari i Apamee, nisu bile poznate.

Nova studija, objavljena u žurnalu Heritage, otkrila je da su mnoga nalazišta bila ne samo opljačkana, već i sistematski uništavana buldožerima, saopštio je Koledž Dartmut.

Preporučujemo

Koristeći satelitske snimke sa Google Earth-a i programa Pleiades Evropske svemirske agencije (ESA), istraživači su analizirali pljačkanje i oštećenja na 200 lokacija širom Sirije.

Oštećenja su klasifikovali u četiri kategorije:

• „tradicionalno pljačkanje“, gde su na lokalitetu kopane pojedinačne rupe;
• „mehanizovano pljačkanje“ buldožerom;
• „militarizacija“, gde su postavljeni zakloni i drugi vojni objekti; i
• „izgradnja ili kampovi“, uključujući privremena skloništa koja koriste izbeglice.

Rezultati pokazuju da je od 2015. do 2025. godine opljačkano 59% lokaliteta, u poređenju sa periodom od 2011. do 2016. godine, kada je opljačkano 13% lokacija.

- Mehanizovano pljačkanje u Siriji i njegova povezanost sa vojnim aktivnostima zaista uznemiruju. Vojska bi trebalo da štiti ljude, a ne da uništava arheološka nalazišta, što predstavlja ratni zločin – rekao je Džesi Kasana, profesor arheologije na Odeljenju za antropologiju Koledža Dartmut.

Na Bliskom istoku, vojska često bira arheološka nalazišta kao mesta za uspostavljanje baza, jer su ona obično u obliku visokih humki.

- Topografski gledano, ovi lokaliteti su se postepeno formirali naseljavanjem na istom mestu tokom vremena – rekao je Kasana.

Ljudi sagrade kuću od ćerpiča (nepečene cigle), a kada se ona sruši, na tom mestu podignu novu, dodaje on.

- To se dešava hiljadama godina, što rezultira humkama koje mogu biti visoke preko 30 metara i koje su prepune arheoloških ostataka – naglasio je.

Kod mehanizovanog pljačkanja, buldožeri sastružu celu površinu, ljudi traže artefakte, a zatim se površina ponovo struže. Pljačkaši obično traže zlato, što Kasana naziva „pljačkanjem iz nade“ od strane ljudi sa ograničenim ekonomskim sredstvima.

- Pljačkanje zahteva mnogo rada i donosi mnogo uništenja uz vrlo malo koristi – naglasio je on.

Među kulturnim lokalitetima koje su istraživači ispitivali bio je i Ain Dara, poznat po svom hramu iz gvozdenog doba i velikim statuama lavova.

Na osnovu ranije analize tima, do 2014. godine nije bilo vidljivih oštećenja povezanih sa ratom, ali snimci pokazuju da je do 2016. godine bio u izgradnji vojni kompleks. U februaru 2019. mehanizovano pljačkanje je očigledno bilo u toku, sa vidljivim tragovima buldožera na četiri dela lokaliteta. Zapažanja ljudi koji žive u tom području ukazala su na to da milicija koju podržava Turska verovatno stoji iza takvih aktivnosti. Do januara 2022. godine, buldožer je prečešljao skoro celu površinu, osim kompleksa kamenog hrama koji datira iz perioda od 12. do 8. veka pre nove ere.

Kasana kaže da nova studija pruža važan putokaz za napore u ublažavanju posledica.

- Pre nego što arheolozi eventualno počnu iskopavanja u bilo kojoj od ovih oblasti, neophodna je neka vrsta sistematske istrage kako bi se proverio svaki od ovih lokaliteta, jer će antička arhitektura, artefakti i razne druge stvari bukvalno ispadati iz ovih nalazišta koja su oštećena na ovaj način – naglasio je on. - Moramo znati gde da damo prioritet i kako ti napori treba da izgledaju.

(Telegraf Nauka/Dartmouth College)