Da li srce posle transplantacije može da se podmladi?

Šta se dešava sa organima nakon transplantacije? Srca mladih donora rapidno stare u telima starijih primalaca, dok se starija srca podmlađuju unutar mladih osoba. Tako, barem, pokazuju nalazi studije objavljene na serveru bioRxiv (što znači da rad još nije prošao stručnu recenziju), piše Nature.

Ovi nalazi nagoveštavaju da bi se organi za transplantaciju mogli nabavljati od starijih osoba nego što je to trenutno slučaj.

Preporučujemo

Transplantacije srca se širom sveta izvode sve češće, i to kod sve starijih osoba, delom zato što ljudi žive duže. U SAD, na primer, 2024. godine urađeno je ukupno 4.636 transplantacija srca, što je 81,5% više nego 2013. Ipak, stotine ljudi širom sveta umire svake godine čekajući nove organe.

To je dovelo do nastojanja da se ljudima presađuju organi uzgajani u svinjama (ksenotransplantacija), a na mnogim mestima su promenjene smernice kako bi se povećao broj ljudskih srca dostupnih za transplantaciju. Uglavnom se preporučuju donori mlađi od 45 godina, mada se razmatraju i stariji koji ne pokazuju znake značajne bolesti koronarnih arterija.

Ispitivanje i miševa i ljudi

Sada su Džesi Poganik, koji se bavi istraživanjem starenja na Univerzitetu Harvard u Bostonu, i njegove kolege istražili kako donorska srca menjaju svoju biološku starost – količinu ćelijskog oštećenja koju su akumulirala – nakon transplantacije, kako kod miševa tako i kod ljudi.

Tim je presadio dodatna srca mladih miševa (starih tri meseca), sredovečnih miševa (starih godinu dana) i starih miševa (starih 1,5–1,67 godina) u miševe iz sve tri starosne grupe, tako da su živeli i sa presađenim i sa sopstvenim srcem.

Četiri do šest meseci nakon operacije, ubili su miševe i uzeli uzorke tkiva kako bi izmerili nivoe metilacije DNK u oko 320.000 genetskih regiona, tražeći promene koje su povezane sa ćelijskim oštećenjem usled starenja. Uporedili su nivoe metilacije povezane sa starenjem u presađenim srcima sa nivoima u originalnim srcima životinja. Analiza je otkrila da se biološka starost doniranih srca promenila tako da se bliže poklapa sa starošću primalaca: mlađa srca presađena u starije životinje pokazivala su ubrzano starenje, dok su stara srca bila „osvežena“ u mlađim primaocima.

Ovo se poklapa sa prethodnim radovima u kojima su dva živa organizma hirurški spojena tako da dele jedan krvotok, proces poznat kao parabioza. Otkriveno je da krv mladih miševa produžava život starijih sa kojima su povezani i poboljšava njihovo pamćenje i učenje. Krv starijih miševa može povećati biološku starost kod mladih miševa.

Zatim su Poganik i njegove kolege proučili istorijske transplantacije srca u bolnici „Brigham and Women’s“ u Bostonu, tražeći one za koje su imali pristup biopsijskim uzorcima kako bi sproveli testove metilacije DNK. Istražili su 11 transplantacija sa značajnom razlikom u godinama između donora i primaoca (od 8 do 24 godine za starija srca presađena u mlađe osobe i od 38 do 50 godina za mlađa srca presađena u starije osobe).

- Neverovatna stvar je što smo pronašli potpuno iste efekte koje smo videli kod miševa – rekao je Poganik.

Presađena srca su poprimila biološku starost svojih novih domaćina.

Istraživači su takođe pregledali elektronske zdravstvene kartone stotina primalaca transplantiranog srca godinu dana nakon operacije kako bi istražili koliko dobro srca funkcionišu i kako je to povezano sa biološkom starošću. Otkrili su da su parametri kao što su puls, debljina zadnjeg zida srca i kapacitet vežbanja povezani sa starošću primaoca, a ne starošću donora.

- Neke, ali ne sve, funkcionalne mere pratile su predviđanje da ta starija srca u mlađim osobama funkcionišu kao da su biološki mlađa, i obrnuto. Neke stvari su verovatno jednostavno ireverzibilne – rekao je Poganik.

Nisu uočili ove promene u funkcijama drugih organa kao što su kod transplantacije srca.

Izvor mladosti

- Ova briljantna studija usklađena je s novim saznanjima o starenju i uticaju faktora iz krvi koji bi mogli da kriju odgovore na pitanje o „izvoru mladosti“ – rekao je hirurg Bartli Grifit sa Medicinskog fakulteta Univerziteta u Merilendu u Baltimoru, koji je 2022. godine izveo prvu transplantaciju genetski modifikovanog svinjskog srca u čoveka.

Rad bi trebalo ponoviti na većim grupama ispitanika i u različitim programima transplantacije, ali on sugeriše da bi se baza transplantabilnih organa mogla proširiti uključivanjem starijih donora, dodao je Poganik.

Ejmi Fidler, kardiohirurg na Univerzitetu Kalifornije u San Francisku, kaže da i dalje postoji oklevanje da se srca starijih donora stavljaju u mlađe primaoce zbog zabrinutosti za dugovečnost organa.

- Hoće li sada doći do žurbe da se koriste starija donorska srca ne samo kod starijih primalaca, već možda i kod mladih pacijenata koji bi mogli da ublaže uznapredovalo ćelijsko starenje starijeg organa? Ovaj rad ima potencijal da poveća upotrebu srca starijih donora, a verovatno i svih organa, za mlade koji čekaju na listama za transplantaciju. Kakvo nas putovanje tek čeka! – pita se Grifit.

(Telegraf Nauka/Nature)