Skeleti dece stari 3.500 godina dovode u pitanje ono što su naučnici mislili da znaju o sifilisu

Drevni ostaci iz Vijetnama sugerišu da su se bolesti poput frambezije mogle prenositi sa majke na dete pre više hiljada godina - oblik prenosa za koji se često pretpostavlja da ukazuje na sifilis. Ovo otkriće bi moglo da preokrene način na koji naučnici tumače drevne infekcije i zakomplikuje dugotrajnu misteriju o poreklu sifilisa.

Nova studija, pod vođstvom istraživača sa australijskog Univerziteta Čarls Stert i kolega iz sveta, osporava dugo prihvaćenu ideju o tome kako naučnici identifikuju drevnu bolest.

Preporučujemo

Dokazi iz skeletnih ostataka dece koja su živela u preistorijskom Vijetnamu sugerišu da su se bolesti izazvane bakterijama treponema mogle prenositi sa majke na dete pre više hiljada godina. Kongenitalni prenos se smatra snažnim pokazateljem veneričnog sifilisa, ali novi nalazi sugerišu da su se i drugi oblici treponemalne bolesti mogli širiti na ovaj način.

Tim iz Australije i Vijetnama analizirao je skeletne ostatke sa arheoloških lokacija na severu i jugu Vijetnama, stare od 4.000 do 3.200 godina.

Drevni ostaci otkrivaju urođenu treponemalnu bolest

Studija je identifikovala troje dece čiji su zubi i kosti pokazivali jasne dokaze urođene treponematoze. Treponematoza obuhvata grupu bolesti koja uključuje sifilis, frambeziju i endemski sifilis.

Međutim, opšti obrazac infekcije pronađen u populaciji ne ukazuje na venerični sifilis. Umesto toga, dokazi sugerišu da su deca verovatno bila pogođena neveneričnom treponemalnom bolešću kao što je frambezija. Frambezija je tropska bolest koja pogađa više od 150.000 ljudi širom tropskog sveta i može izazvati trajni invaliditet.

Ta distinkcija dovodi u pitanje dugotrajnu pretpostavku istraživača koji proučavaju bolesti u drevnim populacijama. „Decenijama se kongenitalna infekcija u arheološkim ostacima često smatra snažnim dokazom veneričnog sifilisa“, kaže dr Melandri Vlok. „Naše istraživanje pokazuje da ova pretpostavka možda nije uvek tačna. Druge treponemalne bolesti se možda takođe prenose sa majke na dete“.

Znaci bolesti pronađeni kod dece iz daleke prošlosti

Istraživači su pregledali 309 individua sa 16 arheoloških lokacija širom Vijetnama, iz perioda od pre 10.000 do 1.000 godina.

Samo troje male dece pokazalo je dijagnostičke znake urođene treponematoze. Njihovi ostaci su sadržali karakteristične dentalne abnormalnosti i skeletne lezije povezane sa treponemalnom infekcijom od pre najmanje 3.500 godina.

Dvoje dece je sa lokacije Man Bac na severu Vijetnama, gde su prethodne studije već otkrile neobično visoke stope treponemalne bolesti. Starosna distribucija infekcija na toj lokaciji je posebno važna. Većina slučajeva se desila među decom i adolescentima, što je obrazac koji više odgovara neveneričnim treponemalnim bolestima koje se šire putem kontakta sa kožom, a ne putem seksualne aktivnosti.

„Epidemiologija na tom mestu snažno ukazuje na nevenerični oblik treponemalne bolesti“, rekla je dr Vlok. „Ipak, i dalje vidimo dokaze kongenitalnog prenosa. To je iznenađujuće“.

Šta ovo znači za istoriju sifilisa

Nalazi bi mogli imati važne posledice po jedno od najdugotrajnijih pitanja u medicinskoj istoriji: poreklo sifilisa.

Naučnici koji proučavaju drevne ljudske ostatke često su koristili dokaze o urođenoj infekciji prilikom rasprave da li je sifilis bio prisutan izvan Amerika pre putovanja Kristifora Kolumba.

Međutim, novo istraživanje ukazuje da urođena infekcija sama po sebi možda nije dovoljna da bi se venerični sifilis razlikovao od drugih bolesti uzrokovanih srodnim treponemalnim bakterijama.

„Ako se kongenitalni prenos može dogoditi kod neveneričnih treponematoza, moramo ponovo razmotriti kako interpretiramo skeletne dokaze iz prošlosti“, objasnila je dr Vlok. „Neki slučajevi koji su ranije označeni kao urođeni sifilis možda predstavljaju potpuno druge bolesti“.

Dosad nije identifikovan nijedan biološki ili genetski dokaz pretkolumbovskog veneričnog sifilisa unutar ili izvan Amerika. Umesto toga, genetske studije arheoloških ostataka iz Evrope i Amerika otkrile su dokaze o brojnim treponemalnim bolestima u drevnim populacijama, naglašavajući koliko složena može biti evoluciona istorija ovih patogena.

Bleda treponema, Treponema pallidum: uzročnik sifilisa. Foto: Wikimedia Commons / Centers for Disease Control and Prevention's Public Health Image Library (CDC) / Dr. David Cox / Kauczuk

Drevna DNK predstavlja velike izazove

Istraživanje takođe ističe neke od teškoća sa kojima se naučnici suočavaju pri istraživanju drevnih zaraznih bolesti.

U tropskim regionima kao što je jugoistočna Azija, drevna DNK je često krajnje loše očuvana. To naročito otežava korišćenje genetskih dokaza za precizno utvrđivanje od koje bolesti su patile drevne populacije.

Istraživači takođe moraju da se snalaze među brzo promenljivim etičkim standarda u vezi sa destruktivnim uzorkovanjem ljudskih ostataka.

U tropski oblastima, dolazak do drevne DNK je izuzetno težak i destruktivno uzorkovanje otvara važna etička pitanja. Buduća istraživanja se moraju kretati u novim pravcima, radeći sa zajednicama povezanim sa ovim ostacima i uzimajući u obzir prezervaciju pre početka bilo kakvog biomolekularnog rada.

Preispitivanje evolucije treponemalnih bolesti

Istraživači kažu da ovo otkriće takođe pokazuje izuzetnu prilagodljivost bakterije Treponema pallidum, odgovorne za treponemalne bolesti.

Umesto da se koncentrišu samo na utvrđivanje odakle je sifilis potekao, buduće studije bi trebalo da ispitaju kako su različite treponemalne bolesti evoluirale pored ljudskih populacija, društava i promenljivih okruženja.

„Treponemalne bolesti imaju mnogo složeniju istoriju nego što smo mislili“, rekla je dr Vlok. „Razumevanje te složenosti je bitno ako želimo da rekonstruišemo kako su zarazne bolesti oblikovale ljudsku istoriju, naročito zato što se treponemalne bolesti poput frambezije ponovo pojavljuju usled klimatske krize“.

(Telegraf Nauka/Science Daily)