Tragovi jednog od najvažnijih svetilišta antičke Grčke pronađeni posle 2 milenijuma?

Foto: Marek Tyczyński / Panthermedia / Profimedia

Malo je arheoloških misterija koje uspevaju da opstanu više od dva milenijuma. Još je ređe da se tragovi jednog davno izgubljenog svetilišta sačuvaju samo u zapisima antičkih autora, dok njegova stvarna lokacija ostane nepoznata vekovima.

Preporučujemo

Upravo zato je veliko interesovanje izazvalo novo istraživanje u Grčkoj – naučnici veruju da su možda pronašli ostatke legendarnog Posejdonovog hrama kod Samikona, svetilišta koje se pominje u antičkim izvorima, ali koje do danas nije bilo pouzdano identifikovano.

Otkriće bi moglo da rasvetli ne samo istoriju jednog hrama već i način na koji su funkcionisale političke i verske veze među gradovima antičke Grčke. Ukoliko se pretpostavke istraživača potvrde, reč je o pronalasku jednog od najznačajnijih izgubljenih religijskih centara zapadnog Peloponeza, navodi Popular Mechanics.

U Staroj Grčkoj Posejdon nije bio samo bog mora. Smatran je gospodarom zemljotresa, oluja i sila koje su oblikovale prirodni svet. Njegov kult imao je poseban značaj za zajednice koje su živele od pomorstva, trgovine i ribarstva. Hramovi posvećeni ovom božanstvu nalazili su se duž obala, na rtovima i u blizini važnih pomorskih puteva, gde su mornari i trgovci tražili zaštitu pre polaska na putovanja.

Jedan od takvih hramova nalazio se, prema istorijskim izvorima, kod Samikona u oblasti Trifilija na zapadnom Peloponezu. O njegovom postojanju pisao je grčki geograf Strabon, koji je živeo na prelazu iz stare u novu eru. Strabon navodi da se u tom području nalazilo značajno Posejdonovo svetilište koje nije služilo samo lokalnom stanovništvu već je predstavljalo zajedničko versko središte više gradova regiona.

To svetilište imalo je mnogo veći značaj od običnog hrama. Istoričari smatraju da je bilo povezano sa savezom gradova Trifilije, područja koje je obuhvatalo niz manjih gradskih zajednica između Elide i Mesenije. U takvim okolnostima religijski centri često su imali i političku funkciju. Oni su bili mesta okupljanja, donošenja zajedničkih odluka, sklapanja sporazuma i održavanja regionalnog identiteta.

Uprkos značaju koji je svetilište imalo u antičkom periodu, njegova tačna lokacija ostala je nepoznata tokom čitavog modernog doba. Arheolozi su godinama pokušavali da povežu istorijske izvore sa konkretnim lokalitetima na terenu, ali bez konačnog uspeha. Problem je dodatno otežavala činjenica da se pejzaž zapadnog Peloponeza tokom vekova značajno menjao usled zemljotresa, erozije, nanosa zemljišta i ljudskih aktivnosti.

Najnovija istraživanja sprovela je međunarodna grupa stručnjaka koja je kombinovala savremene geofizičke metode i klasična arheološka iskopavanja. Pre nego što su započeli radove na terenu, istraživači su koristili tehnologije koje omogućavaju proučavanje struktura skrivenih ispod površine zemlje bez velikih intervencija. Takve metode mogu da registruju razlike u magnetnim svojstvima tla, električnoj provodljivosti i drugim fizičkim karakteristikama koje ukazuju na prisustvo zidova, temelja ili drugih građevinskih ostataka.

Foto: History and Art Collection / Alamy / Profimedia

Rezultati su bili izuzetno ohrabrujući. Ispod površine otkriveni su tragovi velikog kompleksa koji se po svojim dimenzijama i rasporedu značajno razlikuje od običnog naselja. Naknadna istraživanja potvrdila su postojanje kamenih temelja, zidova i drugih arhitektonskih elemenata koji ukazuju na postojanje monumentalne građevine podignute tokom arhajskog ili klasičnog perioda grčke istorije.

Posebno je zanimljivo što se lokalitet nalazi na mestu koje veoma dobro odgovara opisima antičkih autora. Položaj između obale i unutrašnjosti, blizina važnih komunikacionih pravaca i istorijska povezanost sa područjem Trifilije predstavljaju snažne argumente u prilog pretpostavci da je reč upravo o svetilištu koje je opisao Strabon.

Arheolozi su tokom istraživanja pronašli i brojne fragmente keramike, građevinskog materijala i druge ostatke koji svedoče o dugotrajnoj upotrebi lokaliteta. Analiza pronađenih predmeta ukazuje da je ovo mesto bilo aktivno tokom više vekova, što odgovara ulozi značajnog regionalnog verskog centra.

Iako još nije pronađen natpis koji bi nedvosmisleno potvrdio da je svetilište bilo posvećeno Posejdonu, stručnjaci ističu da je u arheologiji retko moguće doći do apsolutne sigurnosti odmah nakon prvih istraživanja. Mnoga velika otkrića potvrđena su tek godinama kasnije, nakon dodatnih iskopavanja i detaljnih analiza nalaza.

Zbog toga istraživači naglašavaju da je potrebno nastaviti radove. Svaki novi sloj zemlje može da donese artefakte koji će preciznije odrediti funkciju kompleksa i njegov značaj u antičkom svetu. Posebno se nadaju pronalasku natpisa, votivnih darova ili drugih predmeta koji bi mogli direktno da povežu lokalitet sa kultom Posejdona.

Značaj mogućeg otkrića prevazilazi granice jednog arheološkog nalazišta. Ukoliko se potvrdi da je reč o izgubljenom Posejdonovom svetilištu kod Samikona, naučnici će dobiti retku priliku da uporede istorijske zapise sa konkretnim materijalnim dokazima. Takva otkrića omogućavaju preciznije razumevanje političkih, ekonomskih i verskih odnosa u antičkoj Grčkoj, ali i načina na koji su regionalne zajednice gradile svoj identitet.

Priča o potrazi za Posejdonovim hramom pokazuje koliko tajni još uvek krije antički svet. Iako su prošle više od dve hiljade godina od vremena kada su se u ovom svetilištu okupljali stanovnici Trifilije, tragovi njihove prošlosti i dalje čekaju ispod slojeva zemlje. Svako novo otkriće približava nas razumevanju civilizacije koja je oblikovala temelje evropske kulture, a moguće pronalaženje izgubljenog Posejdonovog hrama moglo bi da postane jedno od najznačajnijih arheoloških otkrića poslednjih godina.

(Telegraf Nauka / Popular Mechanics)