Laserski radar otkrio neverovatnu tajnu: Najveća praistorijska humka u Skandinaviji nije ono što se mislilo

Najveća praistorijska humka u Skandinaviji – Raknehaugen – možda uopšte nije izgrađena kao grobnica za moćnu osobu tog doba, već samo kao odgovor na razorno klizište. To pokazuje nova naučna analiza pomoću LiDAR-a, laserskog radara, piše Phys.org.

Studija o ovom otkriću, koju je predvodio Lars Gustavsen, arheolog Norveškog instituta za istraživanje kulturnog nasleđa, objavljena je u European Journal of Archaeology.

Humke iz gvozdenog doba tradicionalno se posmatraju kao sociopolitički izraz moći, grobna mesta za elitu i uticajne pojedince. Međutim, na norveškom lokalitetu Raknehaugen nisu pronalaženi dokazi o sahranjivanju. Ovo, zajedno sa neobičnom konstrukcijom, baca sumnju na to da je humka ikada bila zamišljena kao grobnica.

Smeštena otprilike 40 kilometara od Osla, humka je prvobitno bila visoka oko 15 metara i široka 77 metara. Prvi put ju je iskopao antikvar Anders Loranž 1869. i 1870. godine, ali uprkos tome što je stigao do osnove humke, centralni grob nije otkriven.

Naknadna iskopavanja sprovedena su 1939. i 1940. godine pod vođstvom Sigurda Griga, koji takođe nije uspeo da otkrije grob, mada su ova iskopavanja potvrdila Loranžov opis neobične konstrukcije humke.

Humka je izgrađena na starom polju, a sama osnova se sastojala od sloja busenja na koji su polagani naizmenični slojevi gline i peska, uključujući i mali spaljeni sloj koji je sadržao fragmente kremiranih kostiju. Na ovaj sloj, graditelji humke podigli su piramidu od tankog, neoljuštenog borovog drveta, granja, mahovine i peskovite gline.

Sloj peska i gline nanesen je preko ove prve drvene piramide pre nego što je naslagana druga drvena konstrukcija napravljena od težih komada drveta i trupaca. Još jedan sloj zemlje prekrio je drugu drvenu konstrukciju pre finalne faze, koja se sastojala od otprilike 25.000 trupaca naslaganih u strukturu nalik šatoru, koja je potom zatvorena višestrukim slojevima peska i površinskog sloja zemlje. Drvena građa bila je toliko loša da ju je istraživač A. Ording opisao kao „neobično ružnu“.

Ponovnu procenu humke uradio je Dagfin Skre. Koristeći datiranje uzoraka drveta pomoću radioaktivnog ugljenika, Skre je utvrdio da je datum izgradnje između 536. i 660. godine. Takođe je procenio da bi za izgradnju humke bilo potrebno oko 450–600 ljudi, uz dodatnih 30–60 ljudi zaduženih za nabavku drveta.

Zanimljivo je da je njegova analiza kremiranih ostataka otkrila da oni pripadaju osobi starosti između 20 i 40 godina, što sugeriše da je humka zaista mogla biti grobnica. Međutim, naknadno datiranje radioaktivnim ugljenikom otkrilo je da je ta osoba živela između 1391. i 1130. godine pre nove ere, vekovima pre nego što je humka izgrađena, što ukazuje na to da su ostaci verovatno namerno položeni zajedno sa zemljom tokom izgradnje humke.

Na osnovu detaljne dendrohronološke analize 100 borova iz humke, procenjuje se da je ona izgrađena oko 551, pri čemu je većina stabala posečena otprilike 15 godina nakon takozvanog „Događaja prašinskog vela“ (Dust Veil Event), katastrofalne vulkanske erupcije koja je izazvala klimatske poremećaje velikih razmera na severnoj hemisferi. Slične vulkanske erupcije nastavile su se između 536. i 660. godine n. e, što je dovelo do dugotrajnog zahlađenja, propadanja useva, gladi i smanjenja populacije.

- Nikada nisam bio potpuno zadovoljan tumačenjem ove humke kao grobnice, jer su dokazi za takvo tumačenje uvek bili slabi uprkos brojnim iskopavanjima.Zapravo sam otkrio trag klizišta manje-više slučajno. Dok sam istraživao vidljivost humke koristeći LiDAR podatke, on se iznenada pojavio u jednoj od vizuelizacija koje sam koristio za analizu pejzaža - objasnio je dr Gustavsen.

LiDAR skeniranje otkrilo je drevno klizište dugačko približno 3.800 metara, široko 20 metara i visoko oko 40 centimetara.

- Ovo (klizište) me je podstaklo da pažljivije pogledam sadržaj humke, posebno drvnu građu, koja se čini doslednijom razumevanju humke kao ritualne strukture, a ne kao grobnice visokog statusa – rekao je je dr Gustavsen i dodao:

- Ono je na neki način vidljivo u današnjem pejzažu, ali morate znati šta da tražite, jer je veoma prostrano, ali predstavlja samo blago udubljenje u terenu. Zato se zapravo najbolje vidi na LiDAR podacima. Pretpostavljam da je razlog zašto ga ljudi ranije nisu videli taj što nisu ni gledali! Prethodne studije su bile previše fokusirane na unutrašnjost humke, dok je kontekst pejzaža bio zanemaren.

Blizina Raknehaugena drevnom klizištu, njegov položaj na geografskoj granici između glacijalne peščane ravnice na severu i bogatog, plodnog glinenog zemljišta na jugu i zapadu, kao i njegova izgradnja tokom klimatski nestabilnog perioda u severnoj Evropi, mogu ukazivati na to da je humka bila odgovor na katastrofalan događaj.

Pogoršanje klimatskih uslova poklopilo se sa prelaskom na ispašu, što je zemljištu oduzelo vegetaciju koja upija vodu. U kombinaciji sa hladnijim temperaturama i obilnim padavinama, okolno zemljište bogato glinom južno od Raknehaugena moglo je postati nestabilno, što je rezultiralo katastrofalnim klizištem.

S obzirom na neobičan karakter velikog dela drvne građe humke – kao što su trupci koji su polomljeni a ne isečeni, stabla posečena previsoko da bi ponovo izrasla i neka koja su iščupana sa korenom, pri čemu je većina posečena tokom iste godine – verovatno je da je samo drveće poteklo sa područja klizišta. Humka je verovatno izgrađena kao odgovor na katastrofu, slično velikim humkama koje je narod Nuer iz Sudana gradio nakon epidemija velikih boginja i goveđe kuge u 19. veku, ili megalitskim spomenicima u Francuskoj i Španiji koji su podizani kao odgovor na lokalne zemljotrese.

- U Skandinaviji ima mnogo humki bez jasnih grobnih nalaza, ali mislim da je Raknehaugen prilično jedinstven - istakao je dr Gustavsen i zaključio:

-- Uz to, smatram da ova studija pokazuje da pomeranjem fokusa sa humki kao primarno grobnih struktura na humke kao prvenstveno ritualne objekte koji su se ponekad koristili i za sahranjivanje, možemo se približiti razumevanju onoga što leži u osnovi fenomena humki uopšte.

(Telegraf Nauka/Phys.org)