Od kasnog bronzanog doba do danas, stara irska koza nosi 3.000 godina irske istorije

Novo istraživanje otkriva da stara irska koza deli 3.000 godina genetske veze sa kozama koje su živele u Irskoj tokom kasnog bronzanog doba. Nalazi sugerišu da ova retka autohtona rasa predstavlja kontinuiranu irsku lozu koja se proteže milenijumima u prošlost.

Nova biomolekularna i arheološka studija Univerzitetskog koledža u Dablinu, u saradnji sa Kraljičinim univerzitetom u Belfastu i međunarodnim partnerima, preoblikuje razumevanje poljoprivredne prošlosti Irske i podržava očuvanje stare irske koze kao žive veze sa drevnim poljoprivrednim zajednicama.

Preporučujemo

Istraživači su analizirali kozje ostatke iz utvrđenja u okrugu Arma, iz vremena oko 1100–900 godina pre nove ere, i srednjovekovnog grada Karikfergus u okrugu Antrim. Metod radioaktivnog ugljenika, genetska i proteinska analiza korišćene su za potvrdu da su životinje iz kasnog bronzanog doba najstariji ostaci koza dosad identifikovani u Irskoj.

Genomska poređenja su otkrila da ove drevne životinje dele najjaču genetsku srodnost sa kritično ugroženom populacijom stare irske koze koja opstaje danas.

"Kombinacija genetike, proteomike i arheološke nauke omogućila je uvid u ove životinje koje su živele pre više stotina i hiljada godina – i u način kako njihovi potomci verovatno još uvek žive sa nama, kao deo našeg biokulturnog nasleđa", kažu istraživači.

Jaka ukorenjenost u irskom folkloru

Poznata kao divlja koza, stara irska koza je duboko ukorenjena u irskom folkloru. Danas preživljava u malim divljim (feralnim) grupama i dugo se smatra simbolom izdržljivosti, mudrosti i marginalnog ruralnog života, gde ih otpornost, sposobnost preživljavanja na marginalnom zemljištu i mleko bogato nutrijentima čini dragocenim za male poljoprivrednike.

Za razliku od goveda, koja dominiraju drevnim irskim mitovima, koze se uglavnom pojavljuju u lokalnim tradicijama, nazivima mesta i sezonskim običajima. Najpoznatiji kulturni izraz ove veze je Puck Fair u Kilorglinu u okrug Keri, jedan od najstarijih irskih festivala. Iako njegovo tačno poreklo nije rasvetljeno, festival odražava dugotrajnu povezanost koze sa irskim pejzažima i životom zajednice.

"Uprkos hiljadama godina, promenama poljoprivrednih praksi i nedavnom opadanju populacije, ove koze su zadržale izuzetnu genetsku vezu sa svojim precima i sa poljoprivrednom prošlošću ostrva", kažu istraživači.

"Koze su često zanemarene u poređenju sa ovcama u arheološkoj evidenciji jer je teško razlikovati njihove kosti. Postoji pretpostavka da su ovce bile važnije od koza u prošlosti, ali istorijski izvori sugerišu da su stada koza možda držana radi trgovine kožom iz luka kao što je Karikfergus“.

Proučavanje drevne DNK

Da bi identifikovali koze, istraživači su prvo morali da koriste proteinske otiske (ZooMS), tehniku koja identifikuje vrste putem mikroskopskih tragovova očuvanog kolagena. Zatim je ekstrahovana i sekvencirana drevna DNK, omogućavajući upoređivanje genoma ovih životinja iz kasnog bronzanog doba i srednjeg veka sa stotinama modernih kozjih rasa širom sveta.

Otkriveno je da i preistorijske i srednjovekovne irske koze imaju najveću genetsku srodnost sa još uvek postojećom starom irskom kozom, što ukazuje na izuzetan kontinuitet kozjih populacija na ostrvu tokom tri milenijuma.

Istraživanje takođe baca svetlo na novije promene u rasi. Dok su srednjovekovne koze pokazivale raznolike genetske profile, stare irske koze danas pokazuju jasne znake srodničkog parenja povezane sa drastičnim kolapsom populacije tokom poslednjih decenija. Ovo nagoveštava da današnje genetsko usko grlo predstavlja moderni fenomen, a ne dugoročnu odliku.

"Istraživanje je ogromna prekretnica u pogledu stare irske koze i daje snažnu naučnu potvrdu za ono što lokalne zajednice i konzervacionisti dugo veruju – da stara irska koza predstavlja živi deo našeg drevnog nasleđa. Takođe naglašava potrebu za hitnom zaštitom ove kritično ugrožene rase, koja u sebi nosi živi genetski zapis drevne prošlosti Irske", kažu eksperti.

"Napredak u biomolekularnoj i genetskoj analizi je veoma uzbudljiv i sad je otvorio novu priliku za ponovno ispitivanje arheoloških i arheogenetskih zapisa, što bi moglo otkriti da je rana istorija koza Irske bogatija nego što se misli".

(Telegraf Nauka/Phys.org)