Novi satelitski sistem može da prepozna razvoj gradova pre nego što postane vidljiv

Gradovi se često opisuju kao živi organizmi. Oni rastu, menjaju se, prilagođavaju novim okolnostima i prolaze kroz periode ubrzanog razvoja ili stagnacije. Iako nemaju srce koje kuca niti puls koji se može izmeriti medicinskim instrumentima, naučnici sve više otkrivaju da gradovi zaista poseduju obrasce ponašanja koji podsećaju na vitalne znakove živih bića.

Novo istraživanje pokazalo je da se ti obrasci mogu pratiti iz svemira, pomoću satelita koji registruju promene na Zemljinoj površini i otkrivaju razvojne procese mnogo pre nego što postanu vidljivi stanovnicima ili urbanistima.

Preporučujemo

Naučnici sa Univerziteta u Konektikatu i Univerziteta Jejl razvili su metodu nazvanu „Urban Pulse“, koja omogućava praćenje ritma razvoja gradova kroz vreme. Umesto da posmatraju grad kao statičnu celinu, istraživači analiziraju način na koji se urbane sredine menjaju iz meseca u mesec i iz godine u godinu. Na taj način moguće je pratiti svojevrsni „puls“ grada, odnosno ritam njegove izgradnje, širenja i transformacije, piše SciTech Daily.

Tradicionalne metode proučavanja urbanizacije uglavnom se oslanjaju na popise stanovništva, ekonomske pokazatelje, urbanističke planove i povremene analize satelitskih snimaka. Takvi podaci pružaju korisne informacije, ali predstavljaju samo trenutni presek stanja. Između dva popisa ili dve studije mogu proći godine tokom kojih grad prolazi kroz značajne promene. Novi pristup omogućava kontinuirano praćenje urbanog razvoja i pruža mnogo precizniju sliku o tome kako gradovi zaista funkcionišu.

Osnova istraživanja jesu podaci prikupljeni tokom više decenija pomoću satelita programa Landsat i evropske misije Sentinel-2. Landsat predstavlja jedan od najdugovečnijih programa za posmatranje Zemlje iz svemira i već više od pola veka beleži promene na planeti. Sentinel-2 omogućava detaljna i česta snimanja površine Zemlje, pa kombinacija ova dva sistema naučnicima pruža jedinstvenu mogućnost da prate razvoj gradova kroz duži vremenski period.

Za razliku od klasičnih satelitskih analiza koje prikazuju kako grad izgleda u određenom trenutku, nova metoda prati promene koje se događaju tokom vremena. Svaka nova zgrada, put, industrijska zona ili stambeni blok ostavljaju prepoznatljiv trag na satelitskim snimcima. Kada se takve promene posmatraju tokom više godina, moguće je uočiti obrasce koji otkrivaju način na koji grad raste, razvija se ili menja svoj karakter.

U okviru istraživanja analizirano je šest gradova iz različitih delova sveta: Dubai, Lagos, Meksiko Siti, Mumbaj, Sijetl i Šenžen. Izbor nije bio slučajan. Ovi gradovi razlikuju se po veličini, ekonomskom razvoju, gustini naseljenosti i načinu urbanizacije, što ih čini pogodnim za poređenje različitih modela razvoja.

Dubai... Foto: Andrija B. Ivanović

Rezultati su pokazali da svaki grad poseduje jedinstven razvojni obrazac. Šenžen, koji je tokom nekoliko decenija prerastao iz ribarskog mesta u jedan od najvećih tehnoloških centara sveta, pokazivao je izrazito intenzivne talase urbanog rasta povezane sa velikim investicionim ciklusima.

Dubai je karakterisao razvoj u naglim skokovima, često vezanim za realizaciju velikih građevinskih projekata i širenje obalnih zona. Lagos je pokazivao neujednačen i fragmentisan obrazac razvoja, dok je Sijetl imao stabilnije promene karakteristične za razvijene tržišne ekonomije. Mumbaj i Meksiko Siti pokazali su relativno visok stepen otpornosti čak i tokom perioda globalnih poremećaja kao što je pandemija COVID-19.

Jedan od najvažnijih zaključaka studije jeste da urbanizacija nije postepen i ravnomeran proces. Gradovi ne rastu istim tempom iz godine u godinu. Umesto toga, razvoj se odvija kroz periode ubrzanja, usporavanja i transformacija. Takvi ciklusi često odražavaju ekonomske prilike, infrastrukturne investicije, migracije stanovništva ili političke odluke koje utiču na razvoj pojedinih delova grada.

Posebnu pažnju istraživača privukle su takozvane prelomne tačke razvoja. Reč je o trenucima kada dolazi do iznenadnog ubrzanja ili usporavanja urbanih promena. Takve promene mogu predstavljati prve pokazatelje značajnih ekonomskih, društvenih ili infrastrukturnih procesa. U prošlosti su se ovakve promene često uočavale tek godinama kasnije kroz statističke podatke. Sada ih je moguće registrovati gotovo u realnom vremenu.

Upravo zbog toga autori istraživanja smatraju da bi satelitsko praćenje urbanog pulsa moglo da postane važan alat za planiranje gradova budućnosti. Ukoliko se određeni deo grada razvija brže od očekivanog, nadležne službe mogu na vreme planirati dodatnu infrastrukturu, saobraćajne kapacitete ili javne usluge. Sa druge strane, naglo usporavanje razvoja može ukazivati na ekonomske probleme ili druge izazove koji zahtevaju pažnju donosilaca odluka.

Značaj ovakvih istraživanja postaje još veći ako se uzme u obzir da danas više od polovine svetskog stanovništva živi u urbanim sredinama, a procenjuje se da će taj procenat nastaviti da raste tokom narednih decenija. Gradovi se suočavaju sa sve složenijim izazovima povezanim sa stanovanjem, saobraćajem, energetikom, klimatskim promenama i očuvanjem životne sredine. Razumevanje načina na koji se urbane sredine razvijaju postaje ključno za njihovu održivost.

Nova metoda pokazuje da sateliti više nisu samo alati za posmatranje Zemlje iz svemira. Zahvaljujući savremenim metodama obrade podataka, oni postaju sofisticirani instrumenti za proučavanje urbanih procesa. Umesto da samo beleže posledice promena, naučnici sada mogu da prate samu dinamiku urbanizacije i da uoče obrasce koji bi inače ostali skriveni.

Istraživanje tako otvara potpuno novu perspektivu u proučavanju gradova. Kao što lekari pomoću vitalnih znakova procenjuju zdravstveno stanje pacijenta, naučnici sada mogu da prate „zdravstveno stanje“ urbanih sredina analizirajući njihov razvojni puls. Takav pristup mogao bi da omogući preciznije planiranje, efikasnije upravljanje resursima i bolje razumevanje složenih procesa koji oblikuju gradove 21. veka. U vremenu ubrzane urbanizacije, mogućnost da se iz svemira prate skriveni ritmovi razvoja gradova mogla bi da postane jedno od najvažnijih oruđa za izgradnju održivijih i otpornijih urbanih zajednica.

(Telegraf Nauka / SciTech Daily)