Revolucionarno otkriće: Bebin mozak već u stomaku trenira za prepoznavanje sveta oko sebe

Vekovima je u filozofiji i ranoj psihologiji vladala teorija o tabula rasa — ideji da je ljudski mozak na rođenju potpuno prazan, a da nas oblikuju isključivo iskustvo i sredina. Verovalo se da su bebe u prvim danima života samo pasivni posmatrači čija svest počinje da se razvija tek pod uticajem spoljnih draži, poput majčinog glasa ili prodiranja svetlosti kroz očnu duplju.

Međutim, moderna neuronauka donosi revolucionarne dokaze da se rađamo sa mozgom koji je već duboko umrežen i prepun preinstaliranih programa. Najnovija istraživanja pokazuju da je arhitektura našeg uma mapirana i pre nego što prvi put otvorimo oči, preokrećući naglavačke tradicionalne teorije o učenju i razvoju, navodi Popular Mechanics.

Preporučujemo

Ključni korak u razumevanju ovog fenomena napravili su neuronaučnici sa renomiranih institucija, uključujući univerzitete Jejl i Prinston, koji su se fokusirali na pitanje: kako svesni sistemi, poput vizuelnog ili auditivnog korteksa, postaju operativni pre nego što prime ijedan stvarni podatak iz spoljnog sveta?

Odgovor leži u složenom preplitanju genetike i spontane neurološke aktivnosti koja se dešava u potpunom mraku materice. Dok fetus raste, genetski kod daje bazične, grube instrukcije za postavljanje osnovnih neuronskih „autoputeva”. Međutim, genetika sama po sebi nema dovoljno kapaciteta da programira milione sinapsi u ljudskom mozgu. Tu na scenu stupa unutrašnji neurološki trening.

Istraživački timovi, među kojima su istaknuti profesori neuronauke poput dr Majkla Krejra sa Jejla, otkrili su fascinantan fenomen poznat kao retinalni talasi. Reč je o spontanim, koordinisanim električnim impulsima koji se generišu unutar same mrežnjače oka fetusa, znatno pre nego što se razviju fotoreceptori koji reaguju na svetlost.

Ovi talasi ne nastaju nasumično; oni putuju kroz optički nerv u talasastim obrascima, stižući direktno do vizuelnog korteksa u mozgu. Na taj način, sistem simulira vizuelno iskustvo kretanja u prostoru. Mozak fetusa zapravo koristi unutrašnji „biološki simulator letenja”, trenirajući sopstvene neuronske mreže za trodimenzionalni svet koji ga čeka spolja. Kada se beba rodi, njen vizuelni sistem već „zna” kako da interpretira ivice, uglove i smer kretanja objekata.

Ovaj prenatalni trening objašnjava zašto se novorođenčad rađaju sa ponašanjima koja prevazilaze puke, jednostavne reflekse. U eksperimentima koje su sprovodili istraživači u centrima za razvoj deteta, dokazano da novorođenčad stara svega nekoliko sati pokazuju jasnu svest o strukturama.

Foto: Shutterstock

Bebe instinktivno duže fiksiraju pogled na vizuelne obrasce koji podsećaju na ljudsko lice (dva oka, nos, usta) u poređenju sa nasumičnim, asimetričnim geometrijskim oblicima iste svetline. Isto važi i za auditivni sistem: bebe odmah po rođenju prepoznaju ritam, metriku i specifične foneme jezika koji su slušale u utrobi tokom poslednjeg trimestra. To znači da evolucija ne prepušta slučaju najvažnije alate za preživljavanje – prepoznavanje majke i socijalnu signalizaciju.

U naučnoj zajednici, ova otkrića su ponovo rasplamsala debatu između zagovornika urođenog znanja (nature) i zagovornika uticaja sredine (nurture). Moderna neuronauka uspeva da pomiri ove dve struje kroz koncept funkcionalnih modula.

Evolucija nam obezbeđuje gotov, visoko specifičan hardver — funkcionalne delove mozga koji su već kalibrisani za obradu lica, zvukova i prostorne orijentacije. Sredina i rano postporođajno iskustvo, s druge strane, obezbeđuju softver — specifične podatke koji će te module popuniti. Dok je sposobnost prepoznavanja ljudskog lica ili strukture govora urođena i strukturno ukodirana u mozgu, prepoznavanje konkretnog lica majke ili učenje specifičnog vokabulara jeste rezultat brze, postporođajne sinaptičke plastičnosti.

Znanje da mozak dolazi na svet sa već izgrađenom i aktivnom arhitekturom ne umanjuje važnost rane stimulacije, već joj daje potpuno novu, terapeutsku dimenziju. Pravilna nega, interakcija, koža-na-kožu kontakt i izloženost bogatom senzornom svetu zapravo bude, fino podešavaju i čuvaju ove već postojeće neuronske sisteme. Ako ti sistemi ne prime adekvatnu stimulaciju u kritičnim periodima nakon rođenja, nastupa proces poznat kao sinaptička atrofija — organizam „gasi” i razgrađuje neiskorišćene neuronske veze.

Zato svest o važnosti optimalne prenatalne sredine i ranog neonatalnog perioda ostaje ključna; ona ne stvara mozak iz ničega, već omogućava evolucijskom programu, koji je počeo u mraku utrobe, da se uspešno i bez greške dovrši na svetlosti dana.

(Telegraf Nauka / Popular Mechanics)