Svitak ugljenisan u erupciji Vezuva virtuelno razmotan i pročitan: Neverovatan poduhvat naučnika

Međunarodni tim istraživača virtuelno je razmotao i u potpunosti pročitao antički svitak iz Herkulanuma nazvan PHerc.1667. Za ovaj pionirski poduhvat, deo takozvanog vezuvskog izazova, koristili su rendgensko skeniranje, bez ikakvog dodirivanja njegovih stranica.

Naučnici su uspeli da svitak, koji izgleda kao pocrnela, smotana masa karbonizovanog papirusa, skeniraju rendgenskim snimcima visoke rezolucije, da rekonstruišu odmotani list unutar knjige, izravnaju ga u čitljivu površinu, uz korišćenje mašinskog čišćenja kako bi se istakli tragovi drevne tinte, navodi se na naučnom sajtu Vesuvius Challenge (Vezuvski izazov).

Preporučujemo

PHerc1667, dugačak 1,4 metra, predstavlja stoički filozofski traktat o etici iz 2. veka pre nove ere koji se bavi ljudskom prirodom i moralnim napretkom, dok se na samom kraju teksta pominje Aristokreon, nećak i učenik čuvenog grčkog filozofa Hrizipa", navodi se u zvaničnom sajtu izazova. Svitak je samo deo većeg svitka, budući da su njegovi delovi uništeni prilikom prethodnih pokušaja da se razvije rukom, najpre u 19. veku, a zatim 70-ih i 80-ih godina prošlog veka.

Budući da je papirus oštećen, natpisi su fragmentarni, sa prazninama, ali i pored toga nekoliko odlomaka može jasno da se pročita.

Svitak je prvo skeniran na akceleratoru čestica u Francuskoj, čiji rendgenski zraci omogućavaju 3D prikaz unutrašnjih slojeva papirusa, nakon čega su naučnici upotrebili trenirane AI modele da prepoznaju mikroskopske teksture koje je mastilo ostavilo na površini.

Kod drugog svitka PHercParis4 primenjena je još viša rezolucija skeniranja kako bi drevno mastilo bilo vidljivo u 3D formatu, čime je nezavisno dokazano da su delimična čitanja iz 2023. godine bila potpuno tačna.

U slučaju trećeg svitka PHerc139, naučnici su pre čitanja samog teksta uspeli da dešifruju naslovnu stranu i ime autora na zatvorenoj rolni, otkrivši da je reč o osmom tomu dela "O bogovima" epikurejskog filozofa Filodema.

Svici su deo kolekcije od preko 400 papirusa pronađenih u vili za koju se veruje da je pripadala tastu Julija Cezara. Zbog toplog vulkanskog pepela, papirusi su se pretvorili u ugljenisanu masu, pa su raniji pokušaji fizičkog odmotavanja tokom 19. i 20. veka nepovratno uništili stranice koje su se na dodir pretvorile u prah.

Herkulanum je drevni rimski grad koji je, zajedno sa Pompejom, zatrpan tokom erupcije vulkana Vezuv 79. godine, a u čijoj je luksuznoj vili pronađena jedina sačuvana biblioteka iz antičkog doba sa preko 400 papirusnih svitaka.

Vezuvski izazov su 2023. godine pokrenuli profesor Brent Sils sa Univerziteta u Kentakiju, Net Fridman i Danijel Gros, sa ciljem da kroz otvoreno međunarodno takmičenje i milionske nagrade okupe globalnu zajednicu programera koji će pomoću veštačke inteligencije dešifrovati preostale stotine antičkih svitaka. Ceo proces je izveden u saradnji sa stručnjacima iz američke laboratorije "EduceLab", inženjerima Evropskog sinhrotrona u Francuskoj i papirolozima Nacionalne biblioteke u Napulju koji su pregledali i prepisali svaku dešifrovanu reč.

(Telegraf Nauka/Tanjug)