Antički rimski toaleti u Bugarskoj otkrivaju neočekivan patogen

Moderni analitički alati nisu ništa manje od vremenske mašine. Iz laboratorija u 21. veku, istraživači mogu da zavire u svakodnevne živote, higijenu i čak parazite koji su napadali ljude pre mnogo vekova.

Pažnja je nedavno usmerena na rimsku provinciju Donju Meziju, a proučavani su osušeni ostaci ljudskog telesnog otpada sačuvani u rimskim toaletima iz perioda od 2. do 4. veka nove ere.

Preporučujemo

Okriveno je da su se u crevima tamošnjih žitelja nalazili paraziti poput pantljičara i protozoa — neželjenih gostiju poznatih po tome što izazivaju stomačne bolove, dijareju i dugotrajnu slabost.

Najveće iznenađenje je bila identifikacija kriptosporidijuma u većini uzoraka. Verovalo se da ovaj parazit potiče iz Centralne Amerike. Sad su pronađeni najraniji pouzdani dokazi o kriptosporidijumu u regionu Mediterana.

Šta se krije u toaletu?

Interesovanje za paleoparazitologiju, izučavanje drevnih parazita u arheološkim kontekstima, poraslo je početkom 2000-ih, podstaknuto napretkom u metodama detekcije koje su olakšale identifikaciju takvih tragova.

Godine 2022, istraživači su počeli da sakupljaju uzorke na lokaciji kod Svištova u Bugarskoj, gde su se nekad nalazili značajan logor rimskih legionara i granično utvrđenje duž donjeg toka Dunava.

Tokom skoro 2.000 godina, urin i fekalije ostavljeni u rimskim noćnim posudama pretvorili su se u mineralizovane, skorele naslage na keramičkim površinama. Uzorci su rehidrirani i filtrirani da bi se izdvojili ostaci parazita, a zatim su skenirani pod mikroskopom sa uvećanjem od 400x da bi se uočila jajašca i drugi tragovi.

Pošto neki paraziti izgledaju gotovo identično, istraživači su se okrenuli analizi drevne DNK radi razlikovanja. Takođe su koristili metod ELISA, pri kom antitela deluju kao magneti, vezujući se samo za specifične proteine parazita. Uzorku se zatim dodaje hemikalija; ako je meta prisutna, tečnost menja boju.

Ovo se pokazalo kao naročito korisno za nedokučive parazite poput kriptosporidijuma, čiji krhki ostaci su skloni raspadanju tokom vekova.

Pored najranijeg pouzdanog dokaza o kriptosporidijumu u ovom delu Evrope, analiza je takođe identifikovala parazita Entamoeba histolytica, odgovornog za teško stomačno oboljenje, amebijazu, odnosno amebnu dizenteriju. Istraživači su takođe uočili jaja pantljičare, što ukazuje na verovatnu konzumaciju sirovog ili nedovoljno termički obrađenog mesa, verovatno govedine ili svinjetine, kontaminiranog ovim parazitom.

Priče o parazitima sa dve lokacije su prilično različite. Na lokaciji naselja Nove, mnogi uzorci su bili puni parazita, što je verovatno rezultat kontaminirane vode iz Dunava ili zagađenih akvadukta. Međutim, uzorci iz jedne radionice na lokaciji naselja Marcijanopolj nisu pokazali tragove parazita. Istraživači sugerišu da su tamo imali pristup čistijoj vodi, verovatno iz četiri prirodna izvora, ili čak bolju ishranu.

Studija daje redak uvid u način širenja parazita u prošlosti, a jasnija slika naše prošlosti je bitna za praćenje evolucije zaraznih bolesti tokom vremena.

(Telegraf Nauka/Phys.org)