„Praiskonska humka uzdiže se iz voda haosa“: Slavni hram Karnak oslikava mit o stvaranju sveta

Slavni kompleks hramova Karnak kraj Luksora nastao je tako da oslikava staroegipatski mit o stvaranju sveta. Jedan od najvećih kompleksa hramova starog veka naseljavan je i razvijan tokom 3.000 godina, pokazalo je najveće geoarheološko istraživanje međunarodnog tima naučnika, koje su predvodili stručnjaci sa Univerziteta u Upsali.

- Naše istraživanje pruža najjasnije razumevanje pejzaža na kojem su stari Egipćani osnovali svoj hram u Karnaku pre oko 4.000 godina – rekao je dr Angus Grejam sa Univerziteta u Upsali, koji je predvodio tim, a prenosi Science Daily.

Preporučujemo

Hram u Karnaku se nalazi 500 metara istočno od današnjeg toka Nila, u blizini Luksora, na mestu Tebe, nekadašnje religijske prestonice Starog Egipta, ali to nije oduvek bio slučaj.

Da bi rekonstruisao nekadašnji pejzaž, tim je analizirao 61 uzorak sedimenta sa lokaliteta hrama i iz njegove okoline i proučio desetine hiljada keramičkih fragmenata kako bi preciznije datirao nalaze. Ovi materijali su omogućili naučnicima da prate promene u okruženju.

Rezultati su pokazali da bi oko 2520. godine pre nove ere ovaj lokalitet bio nepogodan za naseljavanje jer su ga redovno plavile vode Nila. Prvo ljudsko naseljavanje Nila najverovatnije se dogodilo tokom perioda Starog kraljevstva (2591-2152). Ostaci grnčarije podržavaju ovu teoriju, jer su najstariji napravljeni između 2305. i 1980. pre nove ere.

Prostor na kome je Karnak osnovan nastalo je kada su rečni rukavci prosekli svoja korita zapadno i istočno od jedne terase, stvarajući ostrvo na uzvišenju u onome što je danas istočni/jugoistočni deo područja hrama. Ovaj uzdignuti prostor pružio je osnovu za naseljavanje i ranu izgradnju hrama u Karnaku.

Tokom narednih vekova, rečni kanali sa obe strane lokaliteta su se pomerali, stvarajući više prostora za razvoj kompleksa hrama. Istraživači su bili iznenađeni otkrićem da je istočni kanal, koji je do ove studije bio tek pretpostavka, bio jasnije definisan, a možda čak i veći od zapadnog kanala na koji su se arheolozi ranije fokusirali.

- Ono što nas je takođe iznenadilo bila je dugovečnost ovog istočnog kanala. On je ostao veoma mali rukavac sve do dolaska Rimljana u 1. veku pre nove ere. Takođe, imamo dokaze o tome kako su stari Egipćani menjali pejzaž. Verovatno su bili nestrpljivi da prošire prostor svog hrama, pa su nasipali pustinjski pesak u manji rečni kanal koji je već počeo da se zamuljuje – dodao je Angus Grejam.

Ovo novo saznanje o pejzažu hrama ima upadljive sličnosti sa staroegipatskim mitom o stvaranju, što je navelo tim na verovanje da je odluka o lokaciji hrama mogla biti povezana sa religijskim uverenjima.

Staroegipatski tekstovi iz Starog kraljevstva kažu da se bog tvorac manifestovao kao uzvišenje koje izranja iz „jezera“. Ostrvo na kojem je podignut Karnak jedino je poznato takvo uzvišenje okruženo vodom u toj oblasti.

- Privlačno je pretpostaviti da su tebanske elite izabrale lokaciju Karnaka za prebivalište novog oblika boga tvorca, Ra-Amuna, jer se uklapalo u kosmogonijsku scenu uzvišenja koje izranja iz okolne vode – rekao je dr Ben Penington, glavni autor rada i gostujući saradnik u oblasti geoarheologije na Univerzitetu u Sautemptonu.

Kasniji tekstovi iz Srednjeg kraljevstva (1980–1760) razvijaju ovu ideju, s „praiskonskom humkom“ koja se uzdiže iz „voda haosa“. Tokom ovog perioda povlačenje godišnjih poplava bi podsećalo na ovu scenu, pri čemu bi se činilo da se humka na kojoj je Karnak sagrađen ’uzdiže’ i raste iz poplavnih voda koje se povlače, navodi se.

Nova studija objavljena u žurnalu Antiquity nadograđuje se na raniju studiju iz Nature Geoscience objavljenu 2024.

(Telegraf Nauka/Science Daily)